Japans theater dat de tijd stilzet

De Zwitserse videokunstenaar Mats Staub interviewt voor zijn installatie 21 – Memories of Growing Up honderden mensen over het cruciale jaar dat ze 21 werden, langer of korter geleden.

Avidya – The Dark Inn van het Japanse avant-gardegezelschap Niwa Gekidan Penino Foto Shinsuke Sugino

Dertig meter boven de stad Groningen, in de voormalige Watertoren, zien we de gezichten van zo’n zestig mensen, jong en oud. Ze kijken aandachtig, ernstig, soms een glimlach om de lippen. De Zwitserse videokunstenaar Mats Staub interviewt voor zijn installatie 21 – Memories of Growing Up honderden mensen over het cruciale jaar dat ze 21 werden, langer of korter geleden. Het theaterfestival Noorderzon in Groningen biedt Staub deze prachtige locatie om zijn kunstwerk over tijd en herinneringen te tonen.

Via de koptelefoon beluistert de bezoeker deze oneindige stroom herinneringen aan die beslissende dag van jeugd naar volwassenheid. Een Russische moeder die haar kind doodziek in een ziekenhuis moest achterlaten, begint te huilen om haar eigen „reis door het verleden”, zoals ze het noemt. Een Amerikaanse man herinnert zich het nieuwe legeruniform en een Nederlands meisje was bang dat ze over het balkon van haar flat zou springen. Het is verslavend naar de monologen te luisteren.

De geïnterviewden komen uit alle delen van de wereld, wat hen bindt is die ene heuglijke dag. Een Duits meisje vierde haar verjaardag met een uitputtend feest terwijl een jongen uit Belgrado terechtkwam in een bombardement. Een Afrikaanse vrouw reist door Amerika als ze die dag hoort dat haar vrienden in Kenia de dood vinden bij een terroristische aanslag.

Niet ver van de Watertoren bevindt zich de vroegere regenjassenfabriek Simplon aan het Boterdiep, nu een poppodium. Hier neemt theatermaker Sijas de Groot de toeschouwer mee op een tijdreis door de geschiedenis van de stad. Hij dwaalt door een maquette, ontworpen door het collectief Werc, en wijst aan waar eens een gasfabriek stond en nu niet meer, waar eens water stroomde en dat is nu gedempt. Foto’s uit de Groninger Archieven roepen de tijd van toen op. Mooi is het detail over een vrouw die hier vlak na de oorlog een regenjas ophaalde, „die ze jarenlang moest dragen”. Nu, memoreert de acteur, „bevinden we ons op dezelfde plek. De tijd heeft die plek veranderd, en wij veranderen mee.”

Zowel Staub als De Groot zijn geboeid door al dat gedoe dat te maken heeft met het verstrijken van tijd. Dat geldt ook voor de voorstelling Avidya – The Dark Inn van het Japanse avant-gardegezelschap Niwa Gekidan Penino.

Een poppenspeler en zijn vader komen in een naamloze herberg terecht, die moet wijken voor de aanleg van een hogesnelheidslijn. In extreem traag spel roepen de acteurs een wereld op, waarin de toekomst niets dan een grote dreiging inhoudt. De herberg annex badhuis biedt onderdak aan wonderlijke mensen: een blinde man met seksuele fantasieën, geisha’s, een man die niet kan praten. Ze lijken uit een andere wereld te komen.

Waar het West-Europese theater geboeid is door het vergaan van de tijd, zetten de Japanners de tijd juist stil.