Grote drie willen Europa impuls geven na Brexit

Minitop Duitsland, Frankrijk en Italië

Merkel, Hollande en Renzi leggen in het Italiaanse Ventotene verschillende accenten over de vraag hoe de EU door moet na Brexit.

De Italiaanse premier Renzi, Duitse bondskanselier Merkel en Franse president Hollande arriveerden maandag in de haven van Ventotene voor een minitop, vlakbij Napels. AFP / Mario Laporta

Tegen een decor vol Europese symboliek hebben de leiders van Duitsland, Frankrijk en Italië maandagavond geprobeerd Europa een nieuwe impuls te geven. „Velen dachten dat het afgelopen was met Europa na de Brexit”, zei de Italiaanse premier Matteo Renzi. Maar nu is het moment om „een hoofdstuk voor de toekomst” te schrijven, zei hij. Europa „is de grootste kans die jongeren hebben.”

In verschillende bewoordingen zeiden Renzi, bondskanselier Merkel en president Hollande op een korte persconferentie vóór hun diner dat aanpak van de jeugdwerkloosheid, veiligheid en controle van de buitengrenzen belangrijke prioriteiten zijn voor de lidstaten. „Europa staat op de proefbank” na de Brexit, zei Merkel. Hollande: „Het risico in Europa nu is versplintering, verdeeldheid.” Hij vond dat er meer aandacht en geld moet komen voor een gemeenschappelijk defensie- en veiligheidsbeleid.

Boeket

De drie dineerden aan boord van het vliegdekschip Garibaldi, dat een belangrijke rol speelt bij de Europese patrouilles en reddingsacties van bootvluchtelingen op de Middellandse Zee. Eerder op de middag hadden ze een boeket in de Europese kleuren blauw en geel gelegd op het graf van Altiero Spinelli. Deze Italiaanse anti-fascistische intellectueel is een van de auteurs van het Manifest van Ventotene (het eiland waarnaar hij door het fascistische bewind was verbannen). Dit 75 jaar geleden geschreven manifest, een pleidooi voor een federatie van Europese staten om toekomstige oorlogen te voorkomen, is een van de grondslagen voor Europese samenwerking.

Hollande, Merkel en Renzi zijn ieder met een eigen wensenlijstje naar Ventotene gekomen, vlak bij Napels. Waar andere Europese leiders na het Britse referendum hebben gezegd dat Londen snel de consequenties moet trekken en het ontvlechtingsproces moet beginnen, heeft bondskanselier Merkel minder haast. Duitsland staat volgend najaar voor nationale verkiezingen. Merkel wil voorkomen dat de campagne daarvoor wordt gedomineerd door Europese problemen.

Afbrokkeling voorkomen

Duitse diplomaten hebben ook wel gezegd dat Merkel nu eerder kiest voor een kwalitatief beter Europa dan voor meer Europa. Zij wil vooral verdere afbrokkeling voorkomen. Landen als Polen, Tsjechië, Hongarije en Slowakije zeggen dat de les van het Brexit-referendum juist is dat Europa gas moet terugnemen.

Hollande en Renzi zetten andere accenten dan Merkel. Met een schuin oog op de presidentsverkiezingen volgend voorjaar in Frankrijk pleit Hollande voor verdubbeling van de fondsen voor een Europees investeringsplan. Voor de periode 2015-2018 staat daar nu 315 miljard euro op de Europese begroting.

Renzi wil zeker niet minder Europa. Italië heeft de andere EU-lidstaten nodig bij de opvang van de stroom migranten die via de Middellandse Zee op weg gaat naar Europa. Op het gebied van veiligheid en migratie wil hij juist meer Europese samenwerking.

Maar als het gaat om begrotingsbeleid, wil Renzi een minder streng Europa. Rome hoopt dat Brussel akkoord gaat met een voorstel om de terugdringing van het begrotingstekort te temporiseren. Niet 1,8 procent, maar hetzelfde percentage als dit jaar: 2,4 procent. De Europese Commissie had al eerder ingestemd met bijstelling van het tekort van 1,4 naar 1,8 procent, onder andere wegens de kosten van de opvang van migranten.

Nu wil Renzi nog 0,6 procent afhalen van de doelstelling die Brussel Italië heeft opgelegd. Dat komt neer op ongeveer tien miljard euro. Hij kan dat geld goed gebruiken. De Italiaanse economie blijft kwakkelen. Het land worstelt met een relatief lage arbeidsproductiviteit, hoge jeugdwerkloosheid, stagnerende binnenlandse consumptie en een financieel en juridisch moeilijk ondernemingsklimaat.

Messen geslepen

En Renzi heeft haast. In een daad van overmoed heeft hij zijn politieke lot verbonden aan de uitslag van een referendum over politieke hervorming dat dit najaar moet worden gehouden – een grote vergissing, erkent hij nu, maar zijn tegenstanders hebben de messen al geslepen. Hij zei zondag dat, ongeacht de uitslag van het referendum, er pas in 2018 nieuwe verkiezingen gehouden zullen worden. Maar de vraag is of hij daar over vier maanden nog wel over gaat. En dan staat de eurosceptische Vijfsterrenbeweging klaar, die een referendum over de euro wil houden. Het is een scenario dat in Brussel nachtmerries veroorzaakt.

Daarom pleitte ook een krant als de Financial Times er eerder deze maand voor om, ook al blijven Duitse rekenmeesters wijzen op de torenhoge staatsschuld van Italië, Rome toch ruimte te bieden voor investeringen.

De minitop in Napels betekent voor Angela Merkel het startschot van een hele reeks buitenlandse bezoeken. Zij spreekt deze week een groot aantal Europese regeringsleiders over de gevolgen van het Britse referendum. Op 17 september vergaderen de leiders van alle lidstaten minus het Verenigd Koninkrijk in Bratislava.