Na goud opnieuw die discussie: is Semenya een vrouw of een man?

De oude Caster Semenya is terug. De Zuid-Afrikaanse atlete won op de Olympische Spelen de 800 meter, zoals ze bij haar entree op het internationale podium in 2009 de wereldtitel in Berlijn won: ver voor de troepen. En dus laaide de complexe sekse-discussie rond haar persoon weer op. Is Semenya een vrouw of een man?

Foto: CHANDAN KHANNA/AFP

Foto: CHANDAN KHANNA/AFP

Strikt volgens de regels bestaat er geen misverstand over Semenya’s geslacht. Ze is een vrouw, weliswaar met een mannelijk voorkomen, zoals gespierde schouders, een brede borstkas en smalle heupen, maar een vrouw. Zo voelt Semenya zich ook. „Ik ben een vrouw, punt uit”, zei ze twee jaar geleden in een interview met deze krant.

De discussie wordt mede gevoed door haar afwijkende wedstrijdtenue. Waar vrijwel alle atletes zich hullen in slip en topje meldde Semenya zich aan de start van de finale in een pakje dat haar lichaam bedekt, met uitzondering van de armen en onderbenen. Daar komt nog eens bij dat de Zuid-Afrikaanse met haar rechte rug een mannelijke loopstijl heeft.

Geen wereldrecord

De olympische titel voor Semenya is niet verrassend gezien het seizoensverloop. De Zuid-Afrikaanse domineert de ranglijst van gelopen tijden, met als uitschieter de 1.55,33 minuut, die ze maand terug in Monaco liep. Die tijd scherpte Semenya zaterdagavond in de finale aan tot een persoonlijk record van 1.55,28. Achter haar maakten Francine Niyonsaba uit Burundi (1.56,49) en de Keniaanse Margaret Wambui (1.56,89) het Afrikaanse podium compleet.

In Rio de Janeiro liep Semenya eigenlijk weer tijden waar ze als debutante in 2009 patent op had. Vooraf was nog voorzichtig gedacht aan verbetering van het oudste wereldrecord, dat op naam staat van de toenmalige Tsjechoslowaakse Jarmila Kratochvilova, maar die tijd van 1.53,43 was zaterdagnacht voor Semenya te hoog gegrepen. Ook de 25-jarige Zuide-afrikaane atlete is een mens met een gelimiteerd vermogen, al wordt door veel van haar concurrentes sterk aan getwijfeld.

Geschiedkundig is Semenya’s tijd in het Olympisch Stadion van Rio de Janeiro wel ongewoon. Nadat ze in 2009 van de internationale atletiekfederatie IAAF werd verplicht tot een seksetest, volgde een startverbod in afwachting van duidelijke regels. Na elf maanden werd Semenya door de IAAF als vrouw aangemerkt, waarna de IAAF een norm stelde voor het onderscheid tussen en vrouw. Medici veronderstellen dat Semenya een hyperandrogeen is, wat betekent dat ze extra mannelijke hormonen produceert.

Nieuwe regels

Om competitievervalsing te voorkomen en een voorgoed een duidelijke onderscheid tussen mannelijke en vrouwelijke atleten te maken, voerde de IAAF naar aanleiding van de discussie rond Semenya in 2011 een nieuwe regel in. Bij een waarde van meer dan 10 nanomol per liter testosteron was de vrouwencompetitie taboe. De gebruikelijke waarden bij vrouwen liggen volgens de IAAF tussen de 0,1 en 2,8 nanomol per liter. Bij een waarde boven de 10 verplichtte de atletiekfederatie atletes tot een operatie of medicijngebruik om verlaging te realiseren.

Op invoering van die regel volgde een aanzienlijke prestatiedip van Semenya, die in 2012 nog wel zilver won op de Olympische Spelen in Londen, maar verder amper indruk maakte met snelle tijden. Haar coach schreef de terugval toe aan blessures en gebrek aan motivatie, anderen suggereerden als oorzaak medicijngebruik om verlaging van de testosteronspiegel te bewerkstelligen. Maar opmerkelijk is het wel dat Semenya na het afschaffen van die testosteronregel weer snelle tijden ging lopen.

Foto: AFP PHOTO / VANDERLEI ALMEIDA

Foto: AFP PHOTO / VANDERLEI ALMEIDA

Afschaffing van de testosterongrens dankt Semenya aan de Indiase sprintster Dutee Chand, die de nieuwe afkapwaarde aanvocht bij het sporttribunaal CAS. Zij kreeg gelijk, omdat de arbiters van CAS redeneerden dat niet is bewezen dat atletes met hoge testosteronwaarden beter presteren. IAAF kreeg van CAS twee jaar de tijd om de ondergrens te onderbouwen. Mislukt dat, dan vervalt de regel.

Semeny is in reglementair opzicht weer vrouw, maar vooral een buitengewoon goede 800-meterloopster, die er in Rio de Janeiro geen misverstand over liet bestaan wie de beste is. In de laatste bocht versnelde Semenya en duldde ze op de laatste meters geen tegenstand. Zij wilde winnen op haar oude, vertrouwde manier. The boy is back in town.