Het kraakte en zuchtte maar Rio is trots

Na zestien dagen topsport is de olympische vlam boven Rio de Janeiro gedoofd. De verslaggevers ter plekke Nina Jurna, Rob Schoof en Henk Stouwdam maken de balans op.

Phelps in actie op de Olympische Spelen

De organisatie: Houtje-touwtje-spelen

De Spelen van Rio waren in tal van opzichten bijzonder, maar zullen bij lange na niet de geschiedenis ingaan als de Best Games Ever, een kwalificatie die in het verleden wel werd gebruikt door IOC-voorzitters, onder meer in Sydney (2000).

Rio 2016 riep eerder het beeld van de Houtje-touwtje-spelen. Ruim twee weken lang kraakte en zuchtte de miljoenenstad onder het gewicht van het grootste sportevenement ter wereld. Bezuinigingen als gevolg van de economische crisis en het faillissement van Rio waren mede de oorzaak van een van de karigste Spelen van de laatste decennia. Overal leek een gebrek aan te bestaan in chaotisch Rio, dat de omvang van het evenement schromelijk leek te hebben onderschat en zelfs bezuinigde op noodzakelijke behoeften als eten en drinkwater.

Logistiek ging er veel mis, het vervoer van sporters, media en fans was een zaak van lange adem op het dichtgeslibde wegennet. Door de files en de uitgestrektheid van het olympische gebied waren sommige locaties alleen te bereiken met lange bus- of taxiritten. Ja, er ging ook veel goed. Maar in Rio kon het ook voorkomen dat de halve finale van de 50 meter vrije slag bij de zwemsters, met Ranomi Kromowidjojo, een half uur te laat begon omdat de buschauffeur de weg niet wist.

Twee legendes in actie: Bolt en Phelps

Bijzonder was het wel. Met de eerste Spelen op het Zuid-Amerikaanse continent werd een witte vlek weggewerkt waar het IOC lange tijd vanaf wilde. Daarmee is mogelijk ook de poort geopend naar het laatste grote continent dat het evenement nog nooit organiseerde, Afrika.

Medaillespiegel
Olympische Spelen Rio 2016
     
1. Verenigde Staten 46 37 38 121
2. Groot-Brittannië 27 23 17 67
3. China 26 18 26 70
4. Rusland 19 18 19 56
5. Duitsland 17 10 15 42
11. Nederland 8 7 4 19

In sportief opzicht sprongen twee olympische legendes eruit in Rio. Allereerst Michael Phelps, de zwemmer uit de VS die spot met alle wetten rond het verzamelen van medailles. Hij zwom in Rio bij zijn vijfde Spelen vijf gouden medailles bijeen en zette de teller op 23 voor zijn carrière. Met een vierde achtereenvolgende gouden medaille op de 200 meter wisselslag betrad hij onontgonnen terrein.

De Jamaicaan Usain Bolt moet in één adem met Phelps worden genoemd, ook al omdat er in zijn specialisme, de sprint, minder medailles worden verdeeld dan in het zwemmen. Bolt voltooide in Rio een unieke triple-triple, door voor de derde achtereenvolgende keer de 100, 200 en 4×100 meter te winnen.

Voor Brazilië eindigden de Spelen op de best mogelijke manier: met een welverdiende gouden medaille in het voetbaltoernooi. In een kolkend Maracanã schoot publiekslieveling Neymar jr. zijn land in de penaltyreeks tegen Duitsland naar het eerste olympisch voetbalgoud.

Team NL: minder medailles, meer goud

De Nederlandse olympische ploeg, TeamNL genaamd, heeft in de ogen van Maurits Hendriks licht teleurstellend gepresteerd. De chef de mission had op meer medailles dan vier jaar terug in Londen gerekend. Destijds won Nederland twintig plakken, tegenover negentien in Rio. Pluspunt ten opzichte van ‘Londen’: meer goud. Minpunt: de tien vierde plaatsen. Dat deed pijn, zei Hendriks. De chef de mission ging diep door het stof over de wijze waarop het wegsturen van turner Yuri van Gelder naar buiten is gebracht. Hij excuseerde zich voor het gebrek aan transparantie. „We hadden dit veel beter moeten communiceren.”

Intussen heeft Van Gelder spijt betuigd en heeft sportkoepel NOC*NSF toegezegd hem te blijven begeleiden, ook buiten de turnhal. Hendriks zei de ringenspecialist nog niet te hebben gesproken, maar verklaarde om in Nederland snel een afspraak te zullen maken. Hij blijft zijn besluit – „het moeilijkste wat ik in Rio moest nemen” – wel gerechtvaardigd vinden.

Yuri van Gelder mocht zondag wel optreden op Lowlands. Bekijk hieronder zijn oefening (de tekst gaat verder onder de video):

Voor de kritiek op de verplichte, vervroegde terugkeer van sporters zonder medaille had Hendriks begrip. Een herhaling van de ‘losersvlucht’ moet nader bekeken worden, vindt hij. Zijn dilemma: hij wil alle sporters een gelijke voorbereiding bieden, maar een vervroegde terugkeer wringt met de olympische gedachte. Hendriks:

„Ik slaap aan de drukke kant van onze flat en heb al drie nachten nauwelijks een oog dichtgedaan, zo’n zooi is het in het dorp. Ik vind dat het IOC daarin zijn verantwoordelijkheid moet nemen.”

Voor Russen was het soms ‘afschuwelijk’

Het waren de Doping Spelen, ontegenzeglijk. Niet zozeer vanwege de zeven sporters die tijdens het toernooi werden betrapt, maar vanwege de grootschalige Russische fraude die in aanloop naar de Spelen aan het licht kwam. Het Internationaal Olympisch Comité (IOC) werd zwaar bekritiseerd om het besluit de Russen niet collectief te straffen, maar de toetsing per sporter over te laten aan de afzonderlijke sportbonden. Dat leverde nog een reeks uitsluitingen op onder, vooral, gewichtheffers, wielrenners en zwemmers.

De weerstand van Russische sporters leidde tot grote drukte bij het sporttribunaal CAS, dat voor het eerst tijdens de Spelen, op verzoek van het IOC, ook als tuchtrechter optrad. CAS was daardoor zowel strafoplegger als beroepsinstantie: naast de zeven uitgesproken dopingstraffen behandelde CAS ad hoc in Rio de Janeiro 28 beroepszaken, waardoor ‘Rio’ de eerste gejuridiseerde Spelen mag worden genoemd.

De spraakmakendste zaken waren die van zwemster Joelia Efimova en verspringster Darya Klisjina, beiden uit Rusland. Zij mochten na eerdere weigeringen op de valreep deelnemen. Soms werden Russische deelnemers uitgefloten, zoals Efimova. Zij won twee keer zilver, maar werd elke avond met een striemend fluitconcert begroet. „Rio was afschuwelijk”, zei ze zondag tegen de BBC. „Het was oorlog.”

Onder de sporters viel het met de antipathie nog wel mee, want zij kozen in Rio polsstokhoogspringster Jelena Isinbajeva als nieuw lid van de IOC-atletencommissie. Dat promoveert haar automatisch tot IOC-lid voor acht jaar.

Brazilië is trots ondanks alle gebreken

Hoe hebben de Brazilianen en met name de inwoners van Rio, de cariocas, de Olympische Spelen ervaren? De lange rijen voor de sportstadions, de verkeersopstoppingen, af en toe een rondvliegende kogel, en de chaotische organisatie zullen zij eerder als slechte publiciteit dan persoonlijk als storend hebben ervaren. In het dagelijks leven is het hier niet veel anders. De Brazilianen zijn vooral trots en opgelucht. Tegen de achtergrond van alle economische en politieke problemen en de sombere voorspellingen, is het toch gelukt om de Spelen zonder al te grote blamages af te ronden.

Rio is vanaf nu een olympische stad, waar internationale sportprestaties zijn neergezet in indrukwekkende stadions, waar iemand als Usain Bolt geschiedenis heeft geschreven en waar de Braziliaanse judoka Rafaela Silva uit een sloppenwijk, goud won. De invloed die dit alleen al op de Braziliaanse jeugd heeft, is van onschatbare waarde. En met het goud in voetbaltempel Maracanã en het goud bij de tweede sport in Brazilië – volleybal – kunnen deze Spelen voor de Brazilianen sowieso niet meer stuk.

Burgemeester Eduardo Paes gaf toe dat het IOC waarschijnlijk af en toe gek werd vanwege de gebrekkige organisatie.

„Maar je kunt Rio niet met Tokio of Londen vergelijken. Die landen hebben een veel betere infrastructuur, het zijn ontwikkelde landen. Rio moet je met Rio vergelijken.”

Dezer weken zetten de Brazilianen de schrijnende problemen, de hoge werkloosheid, de inflatie en de politieke ‘coup’ rondom de op non-actief gestelde president Dilma Rousseff, opzij en dompelden ze zich onder in de Spelen. Leek dat eerst vooral een feest van de buitenlandse toeristen en rijke Brazilianen te worden, uiteindelijk werd het breder omarmd, mede door Braziliaanse successen en het uitdelen van gratis kaarten voor wedstrijden.

Nu de Spelen afgelopen zijn, moeten de Brazilianen de balans opmaken. Hoe staat het met het faillissement van de staat Rio? Hebben deze kostbare Spelen nog wat opgeleverd of hebben ze het land economische juist verder de afgrond in gestort? Nu het circus vertrokken is, zal duidelijk worden in wat voor land de Brazilianen straks echt wakker worden.