Als Semenya met gemak wint, roept dat weer vragen op

Atletiek

Caster Semenya won met overmacht de 800 meter. Dus is haar sekse opnieuw onderwerp van gesprek: is de atlete wel een vrouw?

De oude Caster Semenya is terug. De Zuid-Afrikaanse atlete won op de Olympische Spelen de 800 meter, zoals ze bij haar entree op het internationale podium in 2009 de wereldtitel in Berlijn won: ver voor de troepen. Dus laaide de complexe seksediscussie weer op: is Semenya een vrouw of een man?

Strikt volgens de regels bestaat er geen misverstand over Semenya’s geslacht. Ze is een vrouw, weliswaar met een mannelijk voorkomen, zoals gespierde schouders, een brede borstkas en smalle heupen, maar een vrouw. Zo voelt Semenya zich ook.

De discussie wordt mede gevoed door haar afwijkende tenue. Waar vrijwel alle atletes zich hullen in broekje en topje, meldde Semenya zich aan de start van de finale in een outfit die haar lichaam bedekt, met uitzondering van de armen en onderbenen. Daar komt nog eens bij dat de Zuid-Afrikaanse met haar rechte rug een mannelijke loopstijl heeft.

De olympische titel voor Semenya is niet verrassend gezien het seizoensverloop. De Zuid-Afrikaanse domineert de ranglijst van gelopen tijden, met als uitschieter de 1.55,33 minuut, die ze een maand terug in Monaco liep. Die tijd scherpte Semenya zaterdagavond in de finale aan tot een persoonlijk record van 1.55,28. Achter haar maakten Francine Niyonsaba uit Burundi (1.56,49) en de Keniaanse Margaret Wambui (1.56,89) het Afrikaanse podium compleet.

Gezien haar voorgeschiedenis is Semenya’s tijd in het Olympisch Stadion van Rio wel ongewoon. Nadat ze in 2009 door de internationale atletiekfederatie IAAF werd verplicht tot een seksetest, volgde een startverbod in afwachting van duidelijke regels. Na elf maanden werd Semenya door de IAAF als vrouw aangemerkt, waarna de federatie een norm stelde voor het onderscheid tussen man en vrouw. Medici veronderstellen dat Semenya een hyperandrogeen is, wat betekent dat ze extra mannelijke hormonen produceert.

Om competitievervalsing te voorkomen en voorgoed een duidelijk onderscheid tussen mannelijke en vrouwelijke atleten te maken, voerde de IAAF naar aanleiding van de discussie rond Semenya in 2011 een nieuwe regel in. Bij een waarde van meer dan 10 nanomol testosteron per liter bloed was deelname aan de vrouwencompetitie taboe. De gebruikelijke waarden bij vrouwen liggen volgens de IAAF tussen de 0,1 en 2,8 nanomol per liter. Bij een waarde boven de 10 verplichtte de atletiekfederatie atletes tot een operatie of medicijngebruik om verlaging te realiseren.

Na de invoering van die regel volgde een aanzienlijke prestatiedip van Semenya, die in 2012 nog wel zilver won op de Spelen in Londen, maar verder amper indruk maakte met snelle tijden. Haar coach schreef de terugval toe aan blessures en gebrek aan motivatie. Anderen suggereerden als oorzaak medicijngebruik om verlaging van de testosteronspiegel te bewerkstelligen. Maar opmerkelijk is het wel dat Semenya na het afschaffen van die testosteronregel weer snelle tijden ging lopen.

Het verdwijnen van de testosterongrens dankt Semenya aan de Indiase sprintster Dutee Chand, die de nieuwe ‘afkapwaarde’ vorig jaar met succes aanvocht bij sporttribunaal CAS. De arbiters redeneerden dat niet is bewezen dat atletes met hoge testosteronwaarden beter presteren. IAAF kreeg van CAS twee jaar de tijd om de ondergrens te onderbouwen. Mislukt dat, dan vervalt de regel.

Semenya is in reglementair opzicht dus weer vrouw, maar vooral een buitengewoon goede 800-meterloopster, die er in Rio de Janeiro geen misverstand over liet bestaan wie de beste is. In de laatste bocht versnelde Semenya en duldde de laatste meters geen tegenstand meer.