Er is geen plek voor alle arrestanten van Erdogan

Nasleep couppoging Turkije

Wat te doen met de golf van arrestanten sinds de Turkse couppoging? Ankara laat 38.000 criminelen vrij om plaats te maken in de cel.

Foto Thanassis Stavrakis/AP

Turkije gaat 38.000 gevangenen vrijlaten om plaats te maken voor de duizenden mensen die na de mislukte coup van juli zijn gearresteerd. Dat komt neer op ongeveer eenvijfde van de totale gevangenispopulatie. De gevangenissen in Turkije zitten sinds de coup zo vol dat de overheid zelfs sporthallen en paardenstallen gebruikt om nieuwe gedetineerden op te sluiten.

De maatregel geldt voor gevangenen die nog twee jaar of minder van hun straf moeten uitzitten. Ook gedetineerden die de helft van hun straf hebben uitgezeten, komen in aanmerking voor vrijlating. Mensen die veroordeeld zijn voor moord, seksueel geweld of terrorisme zijn uitgezonderd van vrijlating.

Minister van Justitie Bekir Bozdag benadrukte dat het niet gaat om een amnestieregeling, maar om voorwaardelijke vrijlating. De regering heeft de afgelopen jaren vaker amnestie verleend om ruimte te scheppen in de gevangenissen. Dat leidde tot gemor onder de bevolking.

Enkele uren nadat de maatregel bekend was gemaakt, werden de eerste gedetineerden al vrijgelaten uit de Silviri-gevangenis in Istanbul. Bozdag zei in een interview met de zender A Haber dat de vervroegde vrijlating uiteindelijk kan gelden voor 99.000 gevangenen.

De maatregel is ingevoerd per decreet. De regering gebruikt zo haar bevoegdheden onder de noodtoestand om het parlement te omzeilen. Officieel brengt de regering het besluit niet in verband met de zuivering na de coup. Maar ze heeft duidelijk moeite om alle nieuwe arrestanten onder te brengen.

De gevangenispopulatie was al bijna verviervoudigd sinds de AK-partij in 2002 aan de macht is gekomen. Het detentiesysteem heeft plaats voor meer dan 187.000 gevangenen, maar sinds deze week zitten meer dan 213.500 mensen vast, aldus staatspersbureau Anadolu. Gevangenen slapen beurtelings in hetzelfde bed.

De grootste oppositiepartij vroeg onlangs aandacht voor de slechte leefomstandigheden in de gevangenissen. De partij riep de regering op onderzoek in te stellen naar beschuldigingen van mensenrechtenschendingen. Amnesty International publiceerde onlangs een rapport over mishandeling en marteling in de provisorische gevangenissen die sinds de coup in sporthallen zijn opgezet.

Ongeveer 35.000 mensen zijn de afgelopen maand door de politie verhoord. Ruim 17.000 van hen zijn opgepakt en moeten voor de rechter verschijnen, onder wie militairen, politieagenten, rechters en journalisten. Tienduizenden anderen zijn ontslagen of geschorst, omdat ze banden zouden hebben met of sympathie zouden koesteren voor de beweging van Fethullah Gülen, de geestelijke die verantwoordelijk wordt gehouden voor de couppoging. Dat hij achter de coup zit, wordt door Gülen stellig ontkend.

Door de zuivering zijn grote gaten geslagen bij justitie, in het onderwijs, de gezondheidszorg, het leger en bij de lokale overheid. De regering vaardigde woensdag een decreet uit dat de luchtmacht in staat stelt om nieuwe piloten aan te nemen en piloten die eerder waren ontslagen opnieuw aan te nemen.

Mensenrechtenorganisaties denken dat de regering de coup als voorwendsel gebruikt om ook achter politieke tegenstanders aan te gaan die niets met de couppoging of met de Gülenbeweging te maken hebben.

Ondertussen gaat de regering onverminderd door met de zuivering van vermeende gülenisten, waardoor het aantal nieuwe gevangenen alleen maar zal toenemen. Woensdag werden per decreet nog eens 2.300 politiemensen ontslagen, evenals 136 legerofficieren en 196 medewerkers van de autoriteit voor informatietechnologie.

Ook deed de politie in achttien steden invallen bij bedrijven die in verband worden gebracht met de Gülenbeweging. De regering heeft tegen 187 zakenlieden een arrestatiebevel uitgevaardigd. Ze worden verdacht van „lidmaatschap van een terroristische organisatie” of „het financieel ondersteunen van een terroristische organisatie”. Hun bezittingen zijn op last van de rechter geconfisqueerd.

Ook de media zijn doelwit. Sinds de coup zijn ruim honderd kranten, nieuwszenders en websites gesloten. Tientallen journalisten zijn opgepakt, waardoor Turkije nu wederom bovenaan de lijst staat van landen waar journalisten vastzitten. Mensenrechtenorganisaties maken zich ernstige zorgen over de vrijheid van meningsuiting in het land.

Schrijversorganisatie PEN International vaagt aandacht voor de arrestatie van schrijfster, columniste en mensenrechtenactiviste Asli Erdogan. Ze won diverse internationale literaire prijzen. De politie arresteerde haar samen met ruim twintig andere medewerkers van de pro-Koerdische krant Özgür Gündem. „We zijn bezorgd dat gedurende het legitieme onderzoek naar misdaden tijdens de couppoging, de Turkse autoriteiten hun toegenomen macht onder de noodtoestand gebruiken om kritische stemmen de mond te snoeren.”