‘We knokken voor ons bestaansrecht’

Luchtvaart

KLM-topman Pieter Elbers reageert op de onrust bij de luchtvaartmaatschappij. „Ik geloof in vakbonden, maar ze moeten moderniseren.”

Foto ANP

Een prachtig verleden is geen garantie voor de toekomst. Het is de terugkerende boodschap in een gesprek met Pieter Elbers, president-directeur van KLM, op het hoofdkantoor in Amstelveen. „We hebben als grote luchtvaartmaatschappij van een klein land een unieke positie. Maar we hebben geen recht op die positie. We moeten ons bestaansrecht voor de toekomst zelf creëren. Daar moeten we iedere dag voor knokken.”

Geknokt wordt er volop bij KLM, maar niet op de manier die Elbers bedoelt. Vakbonden staan tegenover de directie over arbeidsvoorwaarden en bezuinigingen. Het bedrijf is bezig met een vijf jaar durende operatie om weer concurrerend te worden.

Woensdag werd KLM door pilotenbond VNV gedagvaard over het opzeggen van een pensioenakkoord. Volgende week dinsdag dient het hoger beroep van de FNV over een tijdelijk stakingsverbod voor het grondpersoneel. De rechter verbood vorige week acties tot 5 september, vanwege terreurdreiging en vakantiedrukte. Ook de derde groep werknemers, het cabinepersoneel, heeft ruzie met de directie. Daar gaat het over indexering van pensioenen, opheffen van een leidinggevende functie en meer uren vliegen in de winter.

Vorig jaar was u nog zo trots dat vakbonden en werknemers de noodzaak van hervormen inzagen en akkoord gingen met een sobere cao. Waarom gaat het nu mis?

„Dat heeft te maken met onze resultaatsverbetering. Daardoor lijkt de noodzaak van ingrijpen minder groot. Daarnaast speelt er bij werknemers, denk ik, een zekere…, moeheid is niet het goede woord, maar een gevoel van ‘daar gaan we weer’. We zitten al jaren op de nullijn met salarissen, de productiviteit moet omhoog. Om dan weer een stap te zetten is lastig. En dan is er het tumult in Frankrijk [waar werknemers van zusterbedrijf Air France zich al langer met stakingen en rechtszaken verzetten tegen hervormingen, red]. Ik wil niet mopperen, maar dat zet het enthousiasme hier onder druk.”

Kan het bezuinigen niet ietsje minder? In de eerste helft van 2016 had KLM een brutowinst van 459 miljoen euro, tegen 178 miljoen in 2015.

„Dat hebben we te danken aan de ingrepen van vorig jaar, de effecten worden zichtbaar. Daardoor kunnen we investeren in nieuwe bestemmingen en nieuwe vliegtuigen met betere stoelen, wifi. De hele operatie is bedoeld om te kunnen investeren. In 2013 investeerden we één miljoen euro per dag, we moeten naar twee miljoen per dag. Zonder groei gaat het mis. Ik vergelijk de strijd met onze concurrenten met het spel Risk: als je vijand steeds drie legers bijzet en jij één leger, zul je verliezen. Ook al ben je groot begonnen, je zult worden overvleugeld.”

Kennelijk lukt het niet om de vakbonden te overtuigen van de noodzaak tot doorgaan met hervormen. Hoe komt dat?

„Het lukt nóg niet, ik ben optimistisch van aard. Zij hebben hun verantwoordelijkheid, ik heb de mijne. Ik communiceer heel veel, ik wil dit samen doen met de medewerkers. Ik snap wel dat conflicten aandacht trekken, maar intern zie ik een enorme bereidheid om te veranderen, en de spirit om er samen de schouders onder te zetten.”

Als dat zo is, waarom heeft u dan een conflict met alle personeelsgroepen? Dat moet erg teleurstellend zijn, zeker na de hoopvolle start van de hervormingsoperatie.

„Voor teleurstelling vind ik het nog te vroeg, we moeten alleen de cadans terugvinden. Ik wil de conflicten niet bagatelliseren, maar ook niet groter maken dan ze zijn. Met drie bonden hebben we discussie over voorwaarden, het is onvermijdelijk dat dit gebeurt. Bij verandering komt weerstand. Ik zie dit als onderdeel van de verandering.”

Bij het grondpersoneel willen een paar honderd van de ruim 14.000 werknemers staken. Alleen de FNV voert actie, de vier andere grondbonden leggen het KLM-voorstel neutraal voor aan hun leden. Zijn de bonden wel representatief?

„Ons systeem werkt nu eenmaal zo in Nederland. Ik geloof in het fenomeen vakbond, dat is een goede gesprekspartner. Maar ik denk wel dat ze moeten moderniseren, zich rekenschap moeten geven van een veranderende wereld. De nieuwe generatie kijkt anders aan tegen cao’s.”

U gelooft in vakbonden, maar niet in stakingen. Daarom bent u naar de rechter gegaan, om de FNV-staking te laten verbieden.

„Dat klopt, ik geloof niet in het fenomeen staking. Dat zou alleen moeten worden ingezet als last resort, niet als het overleg nog loopt. Het moet ook proportioneel zijn, in relatie staan tot de eisen. Dat is hier niet het geval. Tegenover de FNV-eisen staat in ons voorstel een aanzienlijke verbetering van de winstdeling.”

Bij de piloten gaat het om de indexering van hun pensioen, die KLM honderden miljoenen zou kosten. Houdt een eenzijdige opzegging stand bij de rechter?

„Dat zullen we zien, maar waar het om gaat is dat de pensioenwereld de afgelopen paar jaar significant is veranderd, qua wetgeving en toezicht. Dat is een landelijk verschijnsel, het speelt bij veel bedrijven. Als bedrijf moet je dan je verantwoordelijkheid nemen en zeggen: dit kan niet. Bij voorkeur in overleg, maar als dat niet lukt, moet je bepaalde stappen zetten. Waarbij de deur altijd open blijft staan voor overleg, graag zelfs.”

Wat kunt u de 30.000 KLM’ers bieden? Wanneer gaan ze er weer op vooruit?

„Dit is niet even een tijdelijke verandering. De luchtvaart verandert structureel en daar moet KLM zijn plek in vinden. KLM heeft altijd een sociaal gezicht gehad. We werken nu aan een nieuw sociaal gezicht, met een ouderenbeleid, een opleidingsfonds, een mobilteitscentrum. De slogan uit 2009, Keeping the family together, past niet meer. We hebben het nu over Veranderen, Meedoen, Winnen.”