Onderwijzers te weinig, alweer?

Onderwijs

Er zijn te veel onderwijzers. Maar vanaf 2020 ontstaan tekorten, waarschuwen schoolbesturen.

Foto ANP / Remko de Waal

De werkgeversorganisatie voor het basisonderwijs, de PO-Raad, slaat alarm: groot tekort aan onderwijzers vanaf 2020, vooral in de grote steden. In het dagblad Trouw waarschuwde de PO-Raad voor een tekort van 6.000 tot 8.000 fulltime-plaatsen over tien jaar.

1| Zijn deze cijfers nieuw?

Nee, ze komen uit een prognose van onderzoeksinstituut Centerdata van vorig jaar. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek neemt het aantal basisschoolleerlingen na jaren van krimp vanaf 2021 weer toe. Het aantal onderwijzers houdt geen gelijke tred. Door hogere eisen van de pabo’s aan met name rekenvaardigheid zijn er minder studenten. Er studeren nu jaarlijks 3.500 onderwijzers af in plaats van 7.000 een paar jaar eerder. Staatssecretaris Dekker (Onderwijs, VVD) schreef de Kamer vorig jaar al dat bij ongewijzigd beleid in 2020 een tekort aan 4.000 onderwijzers ontstaat. Vooral in de vier grote steden groeit het aantal leerlingen nu al, in de gebieden daarbuiten blijft hun aantal krimpen. Als de babyboomers met pensioen zijn gegaan, wordt het onderwijzerstekort weer nijpend. Het gaat om de toekomst, nu is er juist een overschot aan onderwijzers. Veel 55-plussers zitten in de WW.

2| Waarom zet de PO-Raad het lerarentekort alweer op de agenda?

Omdat er nu invloed kan worden uitgeoefend op de verkiezingsprogramma’s van de politieke partijen, zegt een woordvoerder. Door het huidige overschot aan onderwijzers kunnen de meeste afgestudeerden alleen tijdelijk werk krijgen. In 2015 kreeg slechts 38 procent van de pas afgestudeerden een reguliere baan. Maar sinds de nieuwe Wet werk en zekerheid kan een niet-regulier, tijdelijk contract slechts één keer worden verlengd. Voor een vast contract hebben de basisscholen vaak geen geld. Dan gaan tijdelijke krachten ander werk zoeken en zijn ze niet meer inzetbaar als de nieuwe tekorten zich voordoen.

De PO-Raad pleit voor 500 miljoen euro per jaar extra om docenten die over twee jaar weer nodig zijn aan het werk te houden en om het beroep van onderwijzer aantrekkelijker te maken. Een voltijds onderwijzer verdient in de basisschaal nu tussen 2.436 en 3.486 euro bruto per maand, afhankelijk van ervaring. Dat is veel minder dan leraren aan de middelbare school krijgen.

3| Wat is er tot nu toe gebeurd?

In de nieuwe cao hebben onderwijzers per 1 juli 3,8 procent loonsverhoging verkregen, plus eenmalige uitkeringen. Eind 2013 kwam eenmalig 150 miljoen euro beschikbaar om jonge docenten in primair en voortgezet onderwijs aan te nemen, en daarna kwam er nog eens 513 miljoen. De arbeidsmarktpositie van onderwijzers is nu verbeterd, stelde staatssecretaris Dekker vorig jaar vast in een brief aan de Kamer. Meer loopbaanperspectief en betere scholings- en opleidingsmogelijkheden kunnen de aantrekkelijkheid van het beroep vergroten, denkt hij.

4| En is dat genoeg?

De overheid heeft maar beperkt greep op het beleid van de autonome schoolbesturen. Volgens eigen onderzoek van de PO-Raad zou het extra geld geleid hebben tot 2.600 arbeidsplaatsen.

Basisscholen zijn in het algemeen minder geoutilleerd dan middelbare scholen. Onderwijzers hebben naast hun dagelijkse lessen veel extra taken.

Er is weinig bereidheid van onderwijzers om naar grote steden te verhuizen waar de tekorten zich gaan voordoen. Daar is het leven relatief duur en het onderwijs kan er zwaar zijn door sociale problemen. Met betere arbeidsomstandigheden zouden al die deeltijdonderwijzers misschien fulltime willen werken.