In Congo moorden ook regeringstroepen

Oost-Congo Opnieuw laait het brute geweld op in het oosten van Congo. Strijdgroep ADF wordt verantwoordelijk gehouden, maar de bevolking vertrouwt ook de eigen regering niet langer.

Drie mensen waaronder een politieagent kwamen op 17 augustus om bij een confrontatie in Beni in Oost-Congo. Foto AFP

Ze weigerden hun gedode geliefden te laten begraven door de overheid. Ze gingen juist de straat op om te demonstreren tegen de regering – waarbij opnieuw twee doden vielen. En ze jouwden premier Augustin Matata uit toen hij in Beni, in het oosten van Congo, zijn condoleances kwam betuigen.

Zo toonden de nabestaanden van de grootste massamoord sinds lange tijd Oost-Congo deze week hun afschuw over het gebrek aan veiligheid door de overheid. Ook wantrouwen ze het regeringsleger, want hoewel het geweld officieel wordt toegeschreven aan de illustere strijdgroep de ADF, zijn er aanwijzingen dat soms ook legerofficieren verantwoordelijk zijn.

Foto Kudra Maliro / AFP

Mensen ruziën in de straten van Beni in Oost-Congo terwijl een gewonde vrouw naar een ziekenhuis wordt gedragen. Foto Kudra Maliro / AFP

De ADF (Forces Démocratique Alliées) heeft volgens de Congolese regering sinds oktober 2014 meer dan 650 burgers gedood in de regio van het stadje Beni bij het Ruwenzorigebergte. Afgelopen weekend vermoordde de groep met hakmessen een vijftigtal burgers vlak bij Beni, niet ver van de kazernes van zowel regeringsmilitairen als vredessoldaten van de VN. De moorden onderscheiden zich door de extreme wreedheid, zoals onthoofding, verminking van lijken en het doden van kleine kinderen. Maar wie zijn de moordenaars van Beni?

Slagveld voor milities

Congo is mogelijk het potentieel rijkste land van Afrika, met een overvloed aan grondstoffen en vruchtbare landbouwgrond. Maar juist door de extreme rijkdom is het een slagveld voor milities die optreden als marionetten voor zakenlui en politici. En de overheid is zwak en gecorrumpeerd. Zie hier het scenario voor een florissante oorlogseconomie waarbij talrijke strijdgroepen vechten voor mijnen en andere natuurlijke hulpbronnen. De chaotische Congolese strijdkrachten doen mee aan deze plunderingen en vermoedelijk ook aan de moordpartijen.

In het caleidoscoop van strijdgroepen in Oost-Congo is de ADF de op één na grootste en opereert al sinds begin jaren negentig in het gebied rond Beni. Van oorsprong is het een Oegandese rebellenbeweging maar inmiddels is de groep verankerd in het Congolese netwerk van financieel/militaire belangen en de lucratieve grenssmokkel. In het begin kreeg de groep steun van de islamitisch fundamentalistische machthebbers in de Soedanese hoofdstad Khartoum, maar dat religieuze imago heeft het in het overwegend christelijke Congo laten varen. Sommige ADF-strijders drinken bier.

Volgens ingevoerde bronnen in het gebied ontbreekt het de in verscheidene facties uiteengevallen ADF aan centrale leiding. Opvallend is dat de ADF-aanvallers vaak niet de lokale talen spreken maar Kinyarwanda, de taal van de Rwandezen. Het vermoeden bestaat dat het om Hutu’s uit vluchtelingenkampen rond Rwanda en Burundi gaat die de afgelopen maanden massaal in vrachtauto’s het gebied zijn binnengebracht en wedijveren om grond met de oorspronkelijke bewoners van de Nandestam.

Machtsstrijd tussen regeringssoldaten

Foto Kudra Maliro / AFP

Een man zit bij zijn hut die verbrandde tijdens de onlusten deze week in Beni. Foto Kudra Maliro / AFP

Volgens een rapport in mei van een VN-groep van experts bestaan er aanwijzingen dat sommige moordpartijen die zijn toegeschreven aan de ADF in werkelijkheid werden uitgevoerd door officieren van het regeringsleger. De ware oorzaak van de toegenomen moordpartijen zou een machtsstrijd zijn tussen de regeringssoldaten van Nande en van Hutu afkomst. Ook zou een zakenman en voormalige krijgsheer, Mbusa Nyamwisi, zakenrelaties met de ADF onderhouden. Hij ontkende dit deze week en kaatste terug dat een hoge regeringsgeneraal het ADF van wapens en uniformen voorziet.

Het toegenomen geweld in Oost-Congo voedt de snel oplopende spanningen in het land omdat de regering van president Joseph Kabila eind dit jaar niet, zoals de grondwet voorschrijft, verkiezingen organiseert. Kabila, die zich niet opnieuw verkiesbaar mag stellen, wil zo zijn ambtstermijn verlengen. Militieleiders, zakenlui, smokkelaars en politici moet nu hun positie bepalen of ze in het kamp van Kabila blijven of zich aansluiten bij populaire oppositiekandidaten, zoals Etienne Tshisekedi en Moïse Katumbi.

De positie van de VN, in Congo aanwezig met een vredesmacht van 18.000 man, staat ook op het spel door het uitstel van de verkiezingen. Want de VN werken samen met een regering die misschien straks niet meer als legitiem wordt erkend door de buitenwereld.