IJsman Ötzi droeg kleren van geit en beer

Prehistorie

Pas nu is de herkomst bekend van de garderobe van ‘ijsman’ Ötzi, die in 1991 werd gevonden in de Alpen.

Bijna alles was al doorgelicht aan Ötzi, de prehistorische IJsman. Maar nog niet de herkomst van zijn garderobe. Een internationaal team onder leiding van de Ierse geneticus Niall O’Sullivan is er nu in geslaagd mitochondriaal DNA te isoleren uit negen fragmenten van Ötzi’s leren kleding en pijlenkoker. Zij wisten de DNA-volgorde te bepalen en daarmee de diersoort waarvan elk fragment afkomstig is (Scientific Reports, 18 augustus).

Foto South Tyrol Museum of Archaeology

Reconstructie van Ötzi. Foto South Tyrol Museum of Archaeology

Ötzi werd in 1991 gevonden, als bevroren mummie, hoog in de Ötztaler Alpen van Noord-Italië. Uit al het onderzoek is duidelijk geworden dat hij 5.300 geleden heeft geleefd, in wat archeologen de Kopertijd noemen, en dat hij is bezweken aan een pijlschot in zijn linkerschouder. We weten ook iets over zijn dieet, gezondheid en gereedschapsgebruik. En de vezels van zijn hoofdzakelijk leren kleding en uitrusting zijn onder de microscoop gelegd.

Dat er tot nu toe geen duidelijkheid bestond over de herkomst van Ötzi’s kledingstukken komt door de vergaande mate van ontbinding van het materiaal. De structuurkenmerken van leer en bont die nodig zijn om ze te herkennen onder de microscoop, zoals korrelpatronen, zijn of beschadigd of ontbreken in de kledingstukken.

De huiden waarvan Ötzi’s uitrusting zijn gemaakt blijken afkomstig van ten minste vijf verschillende diersoorten. Zijn mantel en beenkappen zijn gemaakt van het leer van gedomesticeerde dieren (rund, schaap en geit), terwijl Ötzi’s muts en pijlenkoker zijn gemaakt van het vel van wilde dieren (respectievelijk een bruine beer en reeënhinde).

Ötzi’s mantel bestond uit zeker vier verschillende stukken van schapen- en geitenvel. Kledingstukken werden kennelijk gemaakt door het aan elkaar stikken van alle leer dat voorhanden was. Wat er rest van de lendendoek is een rechthoekig stuk geitenleer van 33 cm breed. Waarschijnlijk was hij oorspronkelijk een meter lang en werd hij tussen de benen doorgetrokken en op zijn plaats gehouden door de riem, een 5 cm brede strip kalfsleer. De beenstukken zijn samengesteld uit stukken geitenleer en zijn aaneengenaaid met garen gemaakt van dierlijke pezen.

Tot nu werd ervan uitgegaan dat Ötzi’s groep leefde van de veeteelt, maar zijn kleding en uitrusting suggereren dat er ook gejaagd werd op groot wild.