Duits historicus Nolte (93) overleden

Nolte was bekend van een essay waarin hij betoogde dat het nazisme een reactie was op een “existentiële dreiging” vanuit de Sovjet-Unie.

Archieffoto van Ernst Nolte uit 2002. Foto Daniel Janin / AFP

De omstreden Duitse historicus Ernst Nolte is op 93-jarige leeftijd overleden. De wetenschapper liet in de jaren 1980 een hoop stof opwaaien met een essay waarin hij betoogde dat het nazisme dat opkwam in Duitsland in de jaren 1930 een reactie was op een “existentiële dreiging” vanuit de Sovjet-Unie.

De familie van Nolte bevestigde donderdag dat de historicus en fascisme-expert eerder die dag in een Berlijns ziekenhuis was overleden, meldt persbureau dpa. Nolte was hoogleraar geschiedenis van 1965 tot zijn pensioen in 1991, eerst aan de Universiteit van Marburg en later aan de Freie Universität Berlin.

Historikerstreit

Nolte publiceerde in 1986 zijn geruchtmakende essay Vergangenheit die nicht vergehen will (Het verleden dat niet weg wil gaan). Daarin suggereerde hij dat de goelags van Sovjet-dictator Stalin, waarin miljoenen Russen omkwamen, in zekere zin een voorloper waren van het genocideprogramma van de nazi’s. Door dit artikel barstte de Historikerstreit los, waarin Duitse historici debatteerden over de plek van de Holocaust en andere misdaden begaan door de nazi’s in de Duitse geschiedenis.

Tegenstanders meenden dat Nolte en andere conservatieve historici hiermee de omvang en ernst van de nazimisdaden probeerden te bagatelliseren, door die te vergelijken met andere massamoorden. Ook betichtten sommige critici Nolte van antisemitisme. Onder meer topacademici als Ian Kershaw, Gordon A. Craig en Richard J. Evans spanden zich in om de these van Nolte te ontzenuwen.

Islam

De afgelopen jaren richtte Nolte zijn pijlen vooral op islamisme en “islamitisch fascisme”. In ruim vijftig jaar schreef hij vele boeken over fascisme en communisme, waarvan meerdere met prijzen werden onderscheiden. Naast het eerder genoemde essay was Nolte bekend van zijn boek Der Faschismus in seiner Epoche (1963), waarin hij stelde dat fascisme opkwam als een tegenreactie op de moderniteit.