Prachtig, idyllisch en enorm explosief

Lichting 2016

Honderden kunstenaars studeerden weer af deze zomer. Wie springt eruit? Vandaag Alejandro Stalpers van de HKU in Utrecht.

De foto Zandschepen, Kennemerduinen, uit het afstudeerwerk ‘Tot op de bodem’ van Alejandro Stalpers. Foto Alejandro Stalpers

Weinig mensen weten dat na de Tweede Wereldoorlog het ministerie van Defensie honderden vrachtwagenladingen munitie liet storten voor de kust van Zierikzee. Ook in de rest van het land is overal munitie gedumpt en de sporen daarvan blijken nog altijd zichtbaar. Fotograaf Alejandro Stalpers (27) koos het als onderwerp voor zijn afstudeerwerk Tot op de bodem aan de HKU in Utrecht. Hij bracht op de examenexpositie zijn onderzoek tot leven met een presentatie op vier schermen.

‘Schuldige’ landschappen

Maar het begint met de opmerkelijke keuze voor dit onderwerp. ‘Schuldige’ landschappen verwacht je in de bekende conflictgebieden van Noord-Frankrijk tot Vietnam, Afghanistan en Afrika. Maar neem het ronde duinmeertje in de buurt van IJmuiden. Prachtig zoals Stalpers dat fotografeert in een bijna idyllisch landschap met oerrunderen. De schoorstenen van de Hoogovens in de verte passen er niet echt bij.

Dat meertje in de Kennemerduinen dateert uit de Tweede Wereldoorlog, vertelt Stalpers. „Die plek is door Duitse luchtmacht gebruikt. Er waren schepen getekend met zand en daarop oefenden ze met sigaarvormige ‘betonbommen’ van 150 kilo per stuk, zonder explosieven. Iets van de omtrek van die schepen kun je nog zien. In de Kennemerduinen was ook een nepvliegveld, om de geallieerden te misleiden.”

Maar er is meer aan de hand rond dat duinmeertje, ontdekte Stalpers. De Duitsers gebruikten de Kennemerduinen om daar voor de landing de bommen te laten vallen die ze overhadden als ze terugkwamen van een oorlogsvlucht. „Die bommen, waarvan veel niet zijn ontploft, liggen daar nog. Ze komen soms bij verbouwingen boven en worden dan onschadelijk gemaakt. Maar in het natuurgebied laat men de meeste liggen. Opruimen kost geld.”

Alejandro Stalpers maakt mooie, een beetje verstilde natuurfoto’s. Met precies genoeg spanning om je af te vragen wat daar nou eigenlijk te zien is. Neem die prachtige blauwe zee onder die prachtige blauwe lucht bij Zierikzee. Een moderne brug over het zeewater, wat ranke stroommolens in de verte. „Wat een schitterende plek, denk je”, zegt Stalpers. „Maar midden in die baai, op zestig meter diepte en een paar honderd meter uit de kust, ligt 30.000 ton munitie. Engelse en Duitse. 800 vrachtwagens bommen en granaten. Het was na de oorlog de makkelijkste en goedkoopste manier om dat te dumpen – dachten ze toen.”

Visueler

Of die prachtige eik in een gelig gemaaid korenveld met lommerrijke boerderijen op de achtergrond. „De Pan in de buurt van Nijmegen. Daarnaast staat een groot kasteel en daar zat de SS. De geallieerden hebben het helemaal plat gebombardeerd. Het is nu hersteld, maar er zijn heel veel bommen gevallen en die zijn lang niet allemaal ontploft.”

Terwijl Stalpers met het project Tot op de bodem bezig was, begreep hij dat de foto’s en de informatie niet voldoende waren voor de presentatie. „Samen met grafisch ontwerper Denise van der Spoel wilde ik er eerst een boek van maken, maar het moest geen plaatje met een praatje worden. Dan zou het doodvallen. Het moest visueler. Langzamerhand kwamen we erachter dat een installatie beter was. Zij heeft daar ervaring mee en geholpen om het in de goede vorm te gieten.”

Samen hebben ze de archieffoto’s en archieffilms gevonden waarmee Stalpers’ natuurfoto’s op de vier schermen worden afgewisseld. Je ziet bommenwerpers vliegen, bommen inslaan en het opblazen van munitie op oude filmbeelden. Stalpers: „Door het contrast tussen de foto’s en de archiefbeelden krijg je in de installatie de beleving dat zich op die plekken iets heeft afgespeeld.”

Nu eerst vakantie, zegt Alejandro Stalpers over zijn toekomstplannen. „Daarna kijken wat er op me afkomt. Hopelijk kan ik ergens journalistiek aan de slag als fotograaf. Mensen informeren vind ik fijn.”

Inl: alejandrostalpers.com. Film Tot op de bodem: youtube/UjmGFwDQTgc