Ontzagwekkende peetvader maakte FIFA tot een corrupte geldmachine

Necrologie João Havelange (1916-2016)

Ex- voorzitter FIFA

Bevoordeelde zichzelf fors en corrumpeerde de voetbalbond door en door.

Voormalige FIFA-voorzitter João Havelange in 2000. Foto REUTERS

Het atletiektoernooi op de Olympische Spelen is dezer dagen in volle gang in het Stadion João Havelange. De naamgeving van deze sporttempel in Rio de Janeiro is een helder eerbetoon voor de Braziliaanse voetbalbestuurder die dinsdag op honderdjarige leeftijd overleed. Maar dat meermaals – zij het tevergeefs – gepoogd is de naam van dit stadion gewijzigd te krijgen, zegt veel over de omstreden status van de voormalig FIFA-baas.

„Een man met een Caesar-kin en een donkere rollende stem, die opponenten met ijskoude blik kon vloeren.” Dat Havelange veel had van een karikaturale ‘peetvader’ maakt van hem nog geen maffiose figuur. Dat hij echter de FIFA op een weinig integere manier leidde, wordt wel duidelijk uit de boeken FIFA Maffia van onderzoeksjournalist Thomas Kistner – waaruit het citaat afkomstig is – en uit Andrew Jennings’ FIFA Imperium.

De FIFA zelf hield het in 2013, na onderzoek naar praktijken onder zijn voorzitterschap, bij „moreel en ethisch verwijtbaar gedrag”.

Steekpenningen

João Havelange was van 1974 tot 1998 FIFA-voorzitter, in de tijd dat de haast onbegrensde kapitalisering van de populariteit van voetbal via televisie- en marketingdeals in opkomst was. Iets dat hij goed doorhad, waarbij hij vooral zelf stevig verdiende. Zijn ontvankelijkheid voor steekpenningen en het sluiten van deals die met name hemzelf goed uitkwamen, zorgden er zelfs voor dat de FIFA regelmatig krap bij kas zat.

Havelange, jurist en zoon van een Belgische vader, was in vele opzichten een ontzagwekkende man. Als zwemmer en later lid van het Braziliaanse waterpoloteam nam hij deel aan de Olympische Spelen van 1936 (in nazi-Duitsland) en 1952.

De ambitieuze bestuurder wierp zich in 1974 op als kandidaat voor het FIFA-voorzitterschap. Met hulp van de machtige Adidas-baas Horst Dassler verkreeg hij veel steun in landen in de derde wereld. Havelange versloeg de Brit Stanley Rous en werd de eerste – en tot op heden ook laatste – niet-Europese FIFA-baas.

FIFA en IOC

Met generatiegenoot Juan Antonio Samaranch, IOC-voorzitter van 1980-2001 en ook een intimus van Dassler, heerste Havelange jarenlang over de sportwereld in een verbond waarbij de twee machtigste sportorganisaties, FIFA en IOC, vervielen tot door en door corrupte organisaties. Zij worden in hoge mate verantwoordelijk geacht voor de bedenkelijke reputatie die de grote sportbonden tot de dag van vandaag genieten.

In 1998 werd Havelange opgevolgd door zijn voormalige protégé Sepp Blatter, wiens zeventienjarige bewind in 2015 onder druk van Amerikaans justitieel onderzoek eindigde in schande en schorsing. Blatter sprak dinsdag zijn bewondering uit voor „leraar en broer” Havelange.

Havelange trad in 2013 terug als erevoorzitter van de FIFA – officieel om gezondheidsredenen. Dat was kort na gerechtelijk onderzoek naar corruptie waarbij aangetoond werd dat hij en zijn schoonzoon Ricardo Teixeira voor tientallen miljoenen gespekt waren door sportmarketingbureau ISL. Zoals de Britse BBC-presentator Gary Lineker dinsdag twitterde: „Voetbal gaf hem zoveel. Ja, dat leest u goed zo.”