Merkel buffelt onverstoorbaar door

Duitse deelstaatverkiezingen

Na een zomer van tegenslagen trapte de bondskanselier woensdag gedreven een nieuwe politieke campagne af.

Bondskanselier Angela Merkel na een campagnebijeenkomst in Neustrelitz, geflankeerd door vooraanstaande leden van haar partij, de CDU. Foto Bernd Wüstneck/AFP

Daar staat ze weer, terug van haar vakantie – of wat daarvan is overgebleven. Alsof er deze zomer niets is gebeurd, houdt bondskanselier Merkel haar eerste verkiezingsbijeenkomst van het nieuwe politieke seizoen. Misschien niet helemaal uitgerust en opgefrist, ook niet gebruind, wel onverminderd gedreven en overtuigd van zichzelf.

„We kunnen het hebben over alles wat u op het hart heeft”, zegt ze. „Ook over de vluchtelingen, binnenlandse veiligheid, sancties tegen Rusland, of de Europese Unie.”

Merkel is woensdag naar Neustrelitz gekomen, een stadje in de noordoostelijke deelstaat Mecklenburg-Vorpommern, waar begin september verkiezingen worden gehouden. Maar ze staat niet op het grote plein in het centrum om de bevolking toe te spreken. Ze weet dat ze er tegenstanders bij heeft gekregen en opereert zoals haar gewoonte is: voorzichtig.

En dus is ze met een helikopter ingevlogen om aan de rand van de stad in een informatiecentrum voor duurzame energie vragen te beantwoorden van boeren, ondernemers, handwerkslieden en andere genodigden van haar partij, de CDU. De kans op boegeroep en andere lastige interventies is zo het kleinst.

De onvrede onder de bevolking, vooral over vluchtelingenbeleid, is groot en heeft de anti-islampartij AfD hoog opgestuwd in de peilingen. Maar hier hoeft Merkel de avond niet te laten domineren door vluchtelingenbeleid, terrorisme, boerkaverbod of dubbele paspoorten – gevoelige kwesties die het politieke debat in Duitsland nu bepalen. Hier wil het publiek het een uur lang vooral hebben over het gebrek aan snelwegen in de deelstaat, de noodzaak van belastingverlaging voor boeren en het gebrek aan goede vaklui. Pas aan het eind komt er een vraag over de islam en of die wel bij Duitsland hoort (Antwoord: „Zolang het een islam is die zich houdt aan de Grondwet.”)

Hoop op een vierde termijn

Deze zomer stapelde zich voor Merkel de ene crisis op de andere. En terwijl ze op al die problemen een antwoord probeert te vinden, dienen twee belangrijke deelstaatverkiezingen zich aan, behalve in Mecklenburg-Vorpommern op 4 september, ook twee weken later in Berlijn. Wat daar uit de stembus komt heeft extra politiek gewicht omdat Duitsland over een jaar een nieuwe Bondsdag kiest. Of Merkel zich opnieuw kandidaat stelt, in de hoop op een vierde termijn, zal ze komende maanden moeten beslissen. Ook moet ze op zoek naar een opvolger voor de populaire president Gauck, die niet herbenoemd wil worden als zijn ambtstermijn eind februari afloopt.

Zo gaat Merkel na een zware zomer een moeilijke herfst en een zwaar verkiezingsjaar tegemoet. Dat de Britse kiezers er in juni in meerderheid voor kozen de EU te verlaten, was een bittere tegenvaller. Maar daar bleef het niet bij. In Turkije werd in juli een staatsgreep de kop ingedrukt, maar de politieke ‘zuiveringen’ die daarop volgden zetten de toch al moeizame relatie tussen Berlijn en Ankara verder onder druk. Het schadelijkst voor Merkels positie was de reeks bloedige aanslagen in Duitsland: twee door vluchtelingen die contact hadden met Islamitische Staat (in een trein bij Würzburg en bij een concert in Ansbach), en één, in München, door een jonge Duitser van Iraanse komaf die een afkeer had van Turken en andere buitenlanders. Door deze opeenvolging van aanslagen nam volgens peilingen niet alleen het gevoel van veiligheid van veel Duitsers af, ook de populariteit van Merkel kreeg er een dreun door. De kritiek op haar vluchtelingenbeleid laaide weer op, ook in haar eigen partij en de Beierse zusterpartij CSU.

Om de gemoederen tot bedaren te brengen kwam Merkel uit haar vakantiehuisje in de Uckermark, ten noorden van Berlijn, even terug naar de hoofdstad. Op een persconferentie uitte de kanselier, die zelden haar emoties toont, haar verontwaardiging dat uitgerekend twee mannen die als vluchteling naar Duitsland waren gekomen aanslagen hadden gepleegd. Maar ze hield vast aan haar omstreden uitspraak uit 2015 dat Duitsland de opvang van de vluchtelingen aan kan: ‘Wir schaffen das.’

Veel Duitsers betwijfelen of ze daar gelijk in heeft. Maar Merkel wil zich niet in het defensief laten dringen. Ondertussen is het toelatingsbeleid verscherpt, neemt het aantal uitzettingen toe, en is door het Europese akkoord met Turkije de vluchtelingenstroom ingeperkt. En na de aanslagen heeft de regering veiligheidsmaatregelen aangekondigd, waaronder meer mankracht voor de politie.

Merkel buffelt door met haar vertrouwde aanpak. Stapje voor stapje en onverstoorbaar haar beleid uitvoeren en bijsturen. Rustig aandacht vragen voor wat er is gelukt. En vooral: de hoogoplopende emoties blussen met haar rustige optreden, onderkoeld op het randje van saai.