Guantánamo blijft een schandvlek voor de VS die ook Nederland aangaat

©

En toen waren er nog 61. Gedetineerden op de Amerikaanse marinebasis Guantánomo Bay op Cuba, die daar sinds 2002 zonder enige vorm van proces terecht kwamen. Maandagnacht maakte het Pentagon bekend dat vijftien gevangenen naar de Verenigde Arabische Emiraten waren gestuurd. In totaal hebben de Verenigde Staten door de jaren heen 779 mensen in Guantánamo opgesloten.

Puur de vage verdenking van het hebben van een relatie met terreur was indertijd al voldoende om mensen hoofdzakelijk uit landen als Afghanistan, Jemen, en Saoedi Arabie op te pakken en over te vliegen naar het andere eind van de wereld. Niet zelden was hierbij sprake van martelpraktijken, zoals het beruchte waterboarden. De ‘War on Terror’ van de toenmalige Amerikaanse president George W. Bush, ingezet na de aanslagen van 9 september 2001, heiligde blijkbaar alle middelen. Zelfs het hypocriete omzeilen van fundamentele burgerrechten, door een illegale gevangenis buiten de landsgrenzen te vestigen.

Guantánamo is terecht uitgegroeid tot schandvlek voor de Verenigde Staten. Wat voor vrijheid vertegenwoordigt dat land als die met gebruikmaking van onwettige middelen verdedigd moet worden? Gelukkig zag de Democratische Amerikaanse presidentskandidaat Barack Obama dit ook zo. Tijdens zijn verkiezingscampagne in 2008 beloofde hij de omstreden gevangenis te zullen sluiten. Een belofte die Obama, na een treurigstemmende en vruchteloze mars door tegenstribbelende instituties niet kon waarmaken. Het door de Republikeinen beheerste Congres bepaalde uiteindelijk dat geen Guantánamo-gedetineerden naar de Verenigde Staten mochten worden overgebracht. Vandaar dat Obama afhankelijk is van andere landen om zijn toezegging Guantánamo te sluiten alsnog gestand te doen.

Van de harde kern die nu nog resteert in Guantánamo, zijn 41 gedetineerden bestempeld als te gevaarlijk om te worden overgeplaatst. Dat kan, maar in elk geval hebben ook zij recht op een proces en bij bewezen schuld een plek in een ‘normale’ gevangenis. Dat kan ook worden beschouwd als eigen belang voor de Amerikanen. Guantánamo dreigt anders uit te groeien tot levend monument dat haatgevoelens verder zal aanwakkeren.

Op het zijtoneel van het Guantánamo-drama is er de zeer kleine, maar niet minder trieste rol die Nederland speelt. Nog altijd ligt in Den Haag het Amerikaanse verzoek twee gedetineerden – van wie is vastgesteld dat tegen hen geen aanklacht kan worden geformuleerd – in Nederland op te nemen.

Formeel stelt het Nederlandse kabinet zich op het standpunt dat het verzoek pas in overweging kan worden genomen nadat de Amerikanen „betekenisvolle stappen” hebben gezet op weg naar sluiting van de gevangenis en berechting van de overgebleven gedetineerden. Een rekbare formulering die het kabinet het alibi verschaft in tegenstelling tot veel andere Europese landen niets te doen. Van een ‘bondgenoot’ mag een minder laffe houding worden verwacht.