Wat maakt een echte Almodóvar?

Pedro Almodóvar Welke ingrediënten zijn nodig voor een ‘echte Almodóvar’? De nieuwste film van de Spaanse maestro, ‘Julieta’, bevat ze (bijna) allemaal.

Julieta (2016)

Ze lijkt sprekend op Giulietta Masina, de Julieta van de Spaanse filmmaker Pedro Almodóvar (1949). Net als Fellini’s muze heeft het titelpersonage van Almodóvars nieuwe film grote melancholieke clownsogen: vitaal en ondeugend, maar ook overlopend van onbegrepen verdriet voor de wereld. Met haar geblondeerde korte koppie zou ze zo weggelopen kunnen zijn uit Fellini’s beroemdste films La strada (1954) of Giulietta degli spiriti (1965).

Toeval? Waarschijnlijk niet. De Spanjaard grasduint graag in andermans en eigen werk. Zijn films zitten boordevol verwijzingen naar films, boeken, kunstwerken. De set van Julieta lijkt wel een museum. Schilderijen van Lucian Freud, de Gallische schilder Seoane, beelden van Miquel Navarro: het zijn allemaal verlengstukken van de personages. Met spetterende kleuren, grote emoties en ratelende vrouwen is het werk van Almodóvar een genre op zich. Een kleine checklist.

Moeders en powervrouwen

Todo sobre mi madre (1999)

Todo sobre mi madre (1999)

Todo sobre mi madre, alles over mijn moeder, heet een van Almodóvars bekendste, in 2000 met een Oscar bekroonde, films. Je zou het ook het autobiografische thema van al zijn werk kunnen noemen. Zijn eigen dominante moeder keert in talloze incarnaties in zijn werk terug, denk aan de spokende moeder in Volver (2006). Hij is een echte vrouwenfilmer: in bijna al zijn films krijgen ze hoofdrollen en worstelen ze met de rollen die de maatschappij ze opdringt.

Ook Julieta varieert op het moederthema. De film is gebaseerd op drie korte verhalen van de Canadese schrijfster Alice Munro en gaat over een vrouw die iedereen om haar heen verliest die haar dierbaar is. Het verhaal is verteld als een lange brief aan haar afwezige dochter, haar eigen moeder ligt in een halve coma (ook al zo’n terugkerend motief), wat haar vader een excuus geeft om lustig vreemd te gaan met de verpleegster. Haar dochter heeft op achttienjarige leeftijd alle contact verbroken, en de zoektocht naar het waarom vormt de rode draad in deze flashbackfilm. Het is ook een zoektocht naar identiteit: zijn we man of vrouw of iets ertussenin? Wanneer wordt een dochter moeder? Bij Almodóvar is alles voortdurend fluïde en in wording.

Melodrama

Almodóvar is dol op melodrama. Op het uitvergroten van emoties, soms zover dat het bijna camp wordt. Ook omdat melodrama gelijk staat met pop- en volkscultuur. Hij houdt ervan om high class soapverhalen over seks, liefde en familie te vertellen en te laten zien dat hoogdravende emoties terug te voeren zijn op banale zaken. Dat verklaart waarom hij zulke verstokte fans én haters heeft.

Het is niet genoeg dat Julieta van haar dochter vervreemd is geraakt, ze verliest in de film ook nog een minnaar en een vriendin, is getuige van een zelfmoord en lijdt door dit alles niet verwonderlijk aan een soort permanente slaapwandelende depressie. Dat Julieta zelf niet heel veel psychologie of karakterontwikkeling meekrijgt, past ook bij de tradities van het melodrama: de personages zijn eerder stereotypen en alles is erop gericht de emoties bij het publiek op te roepen en niet bij de hoofdpersoon.

Rood

Je zou Julieta een studie in rood en blauw kunnen noemen. Technicolorrood met zijn nostalgische knipoog naar de klassieke melodrama’s van Douglas Sirk kleurt het hart van al Almodóvars films. Het begint al tijdens de credits, die worden geprojecteerd over rode stof die wolkt en ademt als een bloem. Het blijkt de jurk van Julieta, die haar hele leven in dozen aan het stoppen is. Waarbij het rood natuurlijk staat voor Julieta’s emoties en het blauw voor haar verstand. Maar wat moeten we ervan denken dat ze juist als ze de liefde van haar leven ontmoet in het blauw gekleed gaat en met hem bij de blauwe zee gaat wonen?

Rossy de Palma

Mujeres al borde de un ataque de nervios (1988)

Mujeres al borde de un ataque de nervios (1988)

De Spaanse pers omschreef actrice Rossy de Palma eens als ‘Picasso-esque’: de actrice heeft een markant gezicht waarin ogen en neus rebelleren tegen de wetten van de gulden snede. Ze is een van Almodóvars muzen en speelde rollen in maar liefst zeven van zijn films. Ze was voor het eerst te zien in zijn doorbraakfilm Mujeres al borde de un ataque de nervios (1988; vrouwen op de rand van een zenuwinzinking,). In Julieta keert ze terug als de huishoudster uit Hitchcocks Rebecca (1940): ze is de hoedster van het liefdesleven van visser Xoan en laat Julieta maar spaarzaam in zijn leven toe.

God

Julieta’s dochter Antía loopt van huis weg omdat ze thuis „een spirituele dimensie” mist. Althans volgens de huismoeder van het retraîte-oord waar ze haar toevlucht zoekt. Het is aan ons om te bepalen of dat ook zo is. Dat eenzijdige perspectief is zowel de kracht als de zwakte van de film. Daarmee is Julieta een van Almodóvars minst uitgesproken films over de strijd tussen God, of het spirituele en de wereld, tussen het restrictieve Spaanse katholicisme (door hem vaak gelijkgesteld met de dictatuur van Franco) en de vrijheid van de mens om zijn eigen leven vorm te geven. Onnodig te zeggen dat hij het liever in een persoonlijke, humanistische moraal zoekt. Zijn eerste films waren veel seksueel vrijmoediger, voor sommigen zelfs shockerend. La mala educación (2004) was bijvoorbeeld een van de eerste films die seksueel misbruik in de Katholieke Kerk aankaartte.