Marit Bouwmeester levert glorieus gevecht in onstuimige baai

Rio Zeilster Marit Bouwmeester trainde drie jaar in Rio de Janeiro. Haar toewijding werd beloond met goud. “Blij dat ik hier nooit meer hoef te varen.”

Marit Bouwmeester viert haar overwinning. Olaf Kraak/ANP

Met de Nederlandse vlag om haar schouders rende Marit Bouwmeester juichend over het hete zand van de Marina da Glória, langs de baai van Guanabara. Eindelijk had ze de medaille die ze eigenlijk vier jaar geleden al had verdiend. Maar toen werd het zilver.

De Friezin wist wat ze er allemaal voor gedaan had, het opstapje naar de enige trede op het podium die haar interesseerde. Bouwmeester (28) trilde nog na van de medaillerace waar ze, wegens gebrek aan wind op maandag, een etmaal op had moeten wachten. „Het was verschrikkelijk”, sprak de nieuwe olympisch kampioen in de Laser Radial. „Zulke veranderlijke wind, hoge golven door alle motorboten, windvlagen, windwakken. Ik ben zo blij dat ik nooit meer op deze plek hoef te varen. Rio is zo ongelooflijk lastig, met de wind. Op zo’n dag als vandaag moet je een beetje geluk hebben. Ik ben heel gelukkig. Ik heb de hele week heel hard gewerkt voor elk punt. Daar trek ik in de medal race profijt van. Ik wist bij de finish niet of ik had gewonnen. Ik was zo opgelucht.”

Misschien had Marit Bouwmeester over geluk niet te klagen in de afsluitende race in Rio de Janeiro. Maar er zijn weinig zeilers in het internationale veld die zo veel werk hebben verzet voor de ultieme olympische beloning als de zeilster uit Wartena. Ze kwam van ver na dat zilver in Weymouth in 2012 waar de sterke maar lichte zeilster met opvallend zwaar weer de Chinese Lija Xi voor had moeten laten gaan.

Zekerheden weg

Maar een half jaar later zag haar leven er anders uit. Haar Engelse coach Mark Littlejohn, de man die van haar een snelle zeilster had gemaakt, besloot de samenwerking na vijf jaar op te zeggen. Aan haar relatie met de Britse zeillegende Ben Ainslie, viervoudig olympisch kampioen, kwam een einde. Daarnaast kozen ook haar trainingsmaatje en haar fysieke trainer andere wegen. Ineens waren alle zekerheden weg, drie jaar voor de Spelen in Rio. „Stond ik er beetje alleen voor.”

Bouwmeester was zoekende, merkte ook Jaap Zielhuis, die later dat jaar 2013 haar nieuwe coach werd. Aanvankelijk zou hij Bouwmeester alleen helpen zoeken naar een nieuwe coach, maar met verschillende buitenlandse coaches voelde ze geen klik. „Achteraf zei Marit: ik zat er zo doorheen, ik heb hen ook geen kans gegeven”, zei Zielhuis dinsdagmiddag in de jachthaven van Rio.

Hoewel hij niet de ambitie had werd Zielhuis, oud-bondscoach en olympisch zeiler in Athene (2004), uiteindelijk zo aangetrokken tot de professionaliteit van Bouwmeester dat hij zwichtte. Samen met Roelof Bouwmeester, Marits broer en sparringpartner, gingen ze aan de slag in Rio, drie maanden per jaar in een eigen villa aan de voet van de Suikerbroodberg, vlakbij het olympische water in de baai van Guanabara.

Zielhuis was diep onder de indruk van de drive bij de zeilster uit Wartena, die in 2011 (Fremantle) voor het eerst wereldkampioen was geworden.

“Marit is zo aanstekelijk enthousiast, zo aanstekelijk gedreven, dat vond ik heel gaaf bij haar. Zij is een absolute winnaar, alles moet wijken. Ze doet me heel erg denken aan Margriet Matthijsse, die ik tijdens de Spelen in Sydney heb mogen coachen. Zo’n stevige tante die zegt wat er moet gebeuren.”

Het waren geen gemakkelijke jaren in Rio, maar de specifieke wind, de veranderlijkheid, de sterke stromingen gaven de zeilers geen keus. Wie in Rio wilde winnen moest investeren in de Baai van Guanabara, hoe vervuild hij ook was.

Carioca

Ze werd in alle opzichten steeds meer een Carioca, een inwoner van Rio. In de zomer van 2014 werd Bouwmeester, hardlopend in een park bij de Marina da Glória, bedreigd door drie jongens met messen. Toen ze haar staande probeerden te houden ontkwam ze door nog harder weg te rennen. „Het was niet altijd makkelijk”, zegt Zielhuis. „We hebben momenten gehad dat we de bodem raakten. Elke dag van de week moet je hier hard werken. Alle drie de jaren hier trainde Marit met dezelfde intensiteit. Zo maar even het water opgaan en een beetje zeilen is voor haar echt niet genoeg. En als ze een wedstrijd heeft gewonnen zegt ze meteen: wat kan beter? Elke dag weer.”

Foto ANP

Foto ANP

In 2014 werd ze opnieuw wereldkampioen, nu in Santander. Dat ze de beste zeilster in haar klasse is, en zeker de meest veelzijdige, was al jaren duidelijk. Het enige wat nog ontbrak op haar palmares was die ene prijs, de medaille die dinsdagmiddag onder de iconische Suikerbroodberg voor haar klaar lag.

Cruciaal voor de gouden reis na de teleurstelling van Londen was één ding - daar waren de Bouwmeesters en Zielhuis het snel over eens. Zielhuis: „Marit moest op het olympische water van Rio een compleet onafhankelijke zeiler worden. Een zeilster die niet meer afhankelijk is van een coach in een bootje. De wind is zo variabel in Rio dat je zelf je beslissingen moet kunnen nemen. Je moet à la minute je plan kunnen veranderen. Dat was het doel dat we hebben afgesproken. En Marit is hier een echte allrounder geworden.”

Het goud dat de Friezin toevoegde aan de indrukwekkende medailleoogst van de Nederlandse ploeg had nog een historisch olympisch tintje. De laatste gouden medaille die Nederland met een zeilboot haalde op de Spelen – zonder de windsurfers mee te tellen – was in Berlijn in 1936. Toen won Rotterdammer Daan Kagchelland voor de kust van Kiel goud in de Olympiajol. Windsurfers waren er wel: Stephan van den Berg won goud in 1984 (Los Angeles), Dorian van Rijsselberghe deed dat in 2012 (Londen) en in 2016 (Rio).