Welke terrorist wil de toeristen in Thailand treffen?

Theorieën Het geringe bewijs voor de aanslagen in Thailand wijst richting separatisten uit het zuiden. Of zijn het toch tegenstanders van de junta?

Een verkoper op het strand van Hua Hin. Daar waren vorige week de meeste bomexplosies. Foto AFP / Lillian Suwanrumpha

Van een militaire junta valt weinig transparantie te verwachten. Op een persconferentie over de aanslagen in Thailand kwam de regering maandag dan ook met meer toespelingen dan bewijs.

Vier Thai kwamen om en tientallen anderen raakten gewond, toen donderdag en vrijdag bom na bom ontplofte in zuidelijke toeristenparadijzen. Later bleken er nog vijf niet-ontplofte explosieven te liggen. Een gecoördineerde aanval die Thailand niet eerder meemaakte. Wat valt er wél te zeggen over de toedracht? Drie theorieën:

1. ‘Rode shirts’ protesteren tegen de nieuwe grondwet

De regering zinspeelt erop dat haar grootste tegenstander verantwoordelijk is: de ‘rodeshirtbeweging’, die bestaat uit medestanders van oud-premier Thaksin en fel tegen de junta is. Het voornaamste wat deze theorie ondersteunt, is de timing: nog geen week na een omstreden referendum waarmee de Thai een nieuwe grondwet hebben goedgekeurd die de macht van het leger bestendigt. „De anti-junta krachten die het referendum verloren, hebben een motief om verzet te tonen en het regime uit te dagen”, schrijft politicoloog Thitinan Pongsudhirak van de Chulalongkorn Universiteit in The Guardian.

Bovendien vonden de aanslagen plaats op de verjaardag van koningin Sirikit, die door veel ‘rode shirts’ wordt gezien als machtige medestander van de Thaise elite, die het leger steunt. Die elite heeft sinds 2006 de ene na de andere democratisch gekozen regering van Thaksin of zijn medestanders opzijgezet – de laatste keer bij de coup van 2014.

Geweld is de rode shirts niet vreemd en ook kleine aanslagen – granaat in een menigte, bom in een prullenbak – hoorden bij het repertoire in de jaren waarin bloedige protesten Thailand meermaals platlegden. Al bleef vaak onhelder of rode shirts of hun tegenstanders erachter zaten. Ook vonden die aanslagen vaak in Bangkok plaats.

Een reden om nu het toeristische zuiden te treffen, kan het schaden van de economie zijn. Toerisme is goed voor 10 procent van het bbp. En de economie is de zwakke plek van de junta. Sinds het leger de macht greep, is de groei ingezakt tot 2 tot 3 procent per jaar. De vorige keer dat het leger de macht had – tussen 2006 en 2008 – vonden veel Thai dat geen succes, vooral vanwege de economie.

2. Vergeten zuidelijke separatisten willen hun positie versterken

Zelfs de regering gaf maandag toe dat enig bewijsmateriaal wijst in de richting van de islamitische separatisten, die strijden voor een eigen staat. Zij plegen geregeld bomaanslagen in de drie zuidelijke provincies, die bijna nooit het internationale nieuws halen. De vorige week gebruikte explosieven lijken op die in het zuiden. Ook zou een van de mobieltjes die zijn gebruikt om de explosieven te ontsteken uit het noorden van Maleisië komen, waar de separatisten een uitvalsbasis hebben.

Met deze aanslagen zou de beweging haar positie in vredesbesprekingen met de regering willen versterken. De afscheidingsbeweging, die bestaat uit vele facties, strijdt sinds 2004 namens de islamitische minderheid die zich door de boeddhistische regering onderdrukt voelt. Daarbij zijn ruim 6.000 doden gevallen. De junta heeft tienduizenden militairen in de provincie gestationeerd, waardoor het geweld is afgenomen. „Na de coup heeft de regering de vredesbesprekingen wel voortgezet, maar die hebben niets tastbaars opgeleverd”, zegt Srisompob Jitpiromsri telefonisch. Hij was eerder betrokken bij het vredesoverleg en denkt dat de separatisten met deze aanslagen ook internationale aandacht voor hun vergeten conflict willen genereren.

De separatisten hebben zich eerder gericht op toeristen, alleen werd dat nauwelijks opgemerkt. In 2013 mislukte een aanslag op Phuket en vorig jaar verwondden ze tien mensen op Koh Samui. „Ik heb een gevoel van déjà vu”, schrijft analist Rungrawee Chalermsripinyorat op de Australische website New Mandala. Ook bij die aanslag wees de regering eerst naar Thaksin-sympathisanten, terwijl later twee islamitische opstandelingen werden vervolgd.

Net als de rode shirts zijn de separatisten tegen de junta en tegen de nieuwe grondwet – in de drie zuidelijkste provincies stemde een meerderheid tegen. Ook ligt koningin Sirikit er slecht, ze steunde onder andere boeddhistische burgermilities die zich tegen de opstandingelingen wapenden.

3. Het is toch het werk van internationale terroristen.

De regering sloot pijlsnel uit dat het ging om IS of een andere internationale terreurorganisatie. Toch was de grootste recente aanslag, die vorig jaar in Bangkok 20 mensen doodde, het werk van buitenlandse terroristen: het ging waarschijnlijk om Chinese Oeigoeren. Er zijn nog geen aanwijzingen, maar dat het toch gaat om buitenlandse terreur is niet uit te sluiten.