Vluchtelingrechten

floorrusman0

Je zou het bijna vergeten nu de vluchtelingencrisis opgelost lijkt, maar in Griekenland zitten nog steeds 57.000 vluchtelingen vast. Meer dan de helft heeft nog geen asielverzoek kunnen indienen. De EU stuurde een fractie van de beloofde asielspecialisten, en EU-landen namen ondanks hun beloften tot nu toe maar 3.000 vluchtelingen over.

Ondertussen wordt de situatie in de vluchtelingenkampen er niet beter op. Verschillende media schreven afgelopen weekend over kindermisbruik in het kamp Softex. Tegelijk publiceerde The New York Times een artikel over het gebrek aan onderwijs en voldoende voedsel en gezondheidszorg in de kampen – een schending van de mensenrechten volgens ngo’s als Amnesty International.

Maar verontwaardiging bij EU-lidstaten blijft uit. Zeker nu half Europa bang is door de vluchtelingen zijn baan te verliezen, verkracht te worden of om te komen bij een aanslag is er wat minder animo voor de mensenrechten.

Of nou ja, in dit geval dan. Als het gaat over Turkije slaat men wél stoere taal uit. De EU en de VS hebben Turkije gemaand de mensenrechten te respecteren na de couppoging, en ook daarvoor was er kritiek op Erdogan. „Het kan nooit zo zijn dat we gaan marchanderen op mensenrechten”, zei Halbe Zijlstra in het Kamerdebat over de Turkijedeal. Hij had het over een mogelijke EU-toetreding van Turkije – over marchanderen met de rechten van vluchtelingen zei hij niets.

Er is natuurlijk een belangrijk verschil. In het geval van Turkije worden de rechten van staatsburgers geschonden, in Griekenland gaat het om vluchtelingen. De rechten van de laatsten zijn veel vager.

In The Last Utopia, een interessant boek over de geschiedenis van de mensenrechten, gaat historicus en rechtsgeleerde Samuel Moyn in op dit verschil. Onze notie van universele mensenrechten die boven de staat uitstijgen werd pas breed geaccepteerd in de jaren zeventig, schrijft hij. Daarvoor bestonden de mensenrechten al wel, maar werden ze vooral gebruikt binnen de natiestaat.

Het boek verscheen in 2010, hetzelfde jaar dat Thierry Baudet in deze krant stelde dat het Europees Hof voor de Rechten van de Mens onze soevereiniteit schendt. Dat stuk kreeg toen veel kritiek. Inmiddels zijn waarschijnlijk meer mensen het met Baudet eens. Zo’n idealistisch concept als universele mensenrechten wordt minder aantrekkelijk wanneer wij er zelf iets voor moeten inleveren.

‘De mensenrechten’ in hun statenoverstijgende gedaante zijn jong en kunnen ook zo weer verdwijnen, zegt Samuel Moyn. Die uitspraak is nog actueler dan zes jaar geleden. Wat mij zo verbaast: dat iedereen ‘voor’ de mensenrechten is, maar dat we niet praten over hoe ver ze precies strekken.

Floor Rusman (f.rusman@nrc.nl) vervangt Tom-Jan Meeus in deze wisselcolumn met Jutta Chorus.