Planeet ontdekt bij buurster van de zon

Astronomie

Rond buurster Proxima Centauri draait een planeet, meldt Der Spiegel. Het is de dichtstbijzijnde planeet buiten ons zonnestelsel.

De planeet zou zijn ontdekt met de La Silla-sterrenwacht van ESO in Chili. Foto ESO/José Francisco Salgado

Astronomen zouden een planeet hebben ontdekt bij Proxima Centauri – met een afstand van 4,24 lichtjaar de dichtstbijzijnde soortgenoot van onze zon. Dat sensationele bericht bracht het Duitse weekblad Der Spiegel afgelopen weekend.

De ontdekking van een planeet bij Proxima Centauri zou een astronomische mijlpaal zijn. Astronomen hebben tot nu toe al ruim 3.500 planeten buiten ons zonnestelsel ontdekt, maar de dichtstbijzijnde is meer dan tien lichtjaar van ons verwijderd en verreweg de meeste hebben afstanden van honderden of zelfs duizenden lichtjaren. Een planeet op iets meer dan vier lichtjaar is een relatief gemakkelijk – en ongetwijfeld ook heel gewild – onderzoeksobject.

Stilzwijgen

De planeet zou zijn opgespoord met een telescoop van de Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO) in het noorden van Chili. ESO wil het nieuws bevestigen noch ontkennen. Naar het schijnt komt de organisatie later deze maand met een officiële bekendmaking.

De ontdekking zou het resultaat zijn van een gericht zoekproject dat ‘Pale Red Dot’ heet. Bekend is dat dat project op 15 januari van start ging en op 1 april is afgerond. Onder meer een van de telescopen van ESO is ingezet om te onderzoeken of Proxima kleine, regelmatige schommelbewegingen vertoont.

Zulke schommelingen zijn een teken dat er een planeet om de ster draait. Daarbij geldt dat de ster heviger heen en weer beweegt naarmate de planeet meer massa heeft. En uit het tempo waarin de ster heen en weer beweegt kan de omlooptijd van de planeet en zijn afstand tot de ster worden bepaald.

Volgens de berichtgeving in Der Spiegel, die gebaseerd is op informatie van een astrofysicus van ESO die anoniem wil blijven, heeft Pale Red Dot succes gehad. Een eerdere poging in 2013/2014 van hetzelfde onderzoeksteam leverde wel vage aanwijzingen op voor de aanwezigheid van een planeet, maar die waren niet sterk genoeg om van een ontdekking te mogen spreken.

Leefbare zone

Volgens het Duitse tijdschrift zou nu bij het vervolg van de zoekactie zijn vastgesteld dat er inderdaad een kleine planeet om Proxima cirkelt. Deze wordt zelfs een „tweede aarde” genoemd.

Maar ook zonder de precieze onderzoeksresultaten te kennen, is dat een schromelijke overdrijving – zelfs als, zoals wordt gesuggereerd, de planeet zich binnen de zogeheten ‘leefbare zone’ van de ster bevindt.

De leefbare zone is het begrip dat astronomen hanteren om aan te geven dat een planeet zich op een zodanige afstand van zijn ster bevindt, dat er vloeibaar water op zijn oppervlak kan zijn. Oftewel: de planeet is niet zó koud dat water permanent bevroren is, en niet zó heet dat water alleen in dampvorm kan bestaan. Maar of er überhaupt water ís, is nog maar de vraag.

Proxima Centauri is namelijk een zogeheten rode dwergster. Sterren van dit type zijn in vergelijking met de zon vrij klein en koel. Dit heeft tot gevolg dat de leefbare zone op geringe afstand van de ster ligt: minder dan 10 miljoen kilometer.

Dat laatste zou nog niet zo erg zijn, als rode dwergen zich niet uiterst wispelturig zouden gedragen. Ze vertonen geregeld kolossale uitbarstingen, waarbij ze hun omgeving met intense hitte en schadelijke straling bestoken. De kans dat een planeet in de leefbare zone van zo’n ster werkelijk leefbaar is, is dus gering.