Over straat hinken in een roestvrijstalen boerka

Februari, Maxim 8 2013 011

Sherry Turkle is aan het woord. Wie? Sherry Turkle. Ze is Abby Rockefeller Mauzé Professor in the Social Studies of Science and Technology at the Massachusetts Institute of Technology (MIT). En wat ze zegt is onzin.

Aan het eind van een meermaals herhaalde televisiedocumentaire zegt Turkle dat we in de toekomst met grotere wijsheid online en offline zullen gaan. „Ik zie geen toekomst waarin we massaal de verbinding zullen verbreken. I see a future where we learn to connect with greater wisdom.” Haar werk draait om de mentale schade die we oplopen door te grote afhankelijkheid van nieuwe technologie. Zo nu en dan offline gaan, „taking a break from technology”, zegt ze, is goed om je te herbezinnen.

Hiermee past Turkle in de tijdgeest. De tijdgeest heeft het graag over de psyche. Dagelijks krijg je tips je niet blind te staren op je beeldscherm: voor ons zielenheil moeten we offline gaan, diepzinnig met elkaar praten, met onze blote voeten door het natte gras gaan lopen en onze eigen kool verbouwen. En dat zou ook inderdaad heel heilzaam zijn, ware het niet dat het onmogelijk is offline te gaan. Je kunt je telefoon in een diepe put gooien, maar de telefoon van de ander is online, je auto is online, je huis is online, de stad is online, het natte gras, het koolveld, de zee. Meer dingen dan mensen maken gebruik van het internet, en hoe wou je die allemaal tegelijk een pauze laten nemen?

Op de site van Kennisland noemt Tijmen Schep de slimme stad – die vol hangt met camera’s, chips en sensoren – „de stalkende stad”. De slimme lantaarnpaal, schrijft hij, is de smartphone van de stad. Zo’n paal levert nuttige en bruikbare data op, maar maakt je als passant ook makkelijk traceerbaar. Dus als de fameuze psycholoog Turkle adviseert af en toe de verbinding te verbreken, blijft een vraag hangen. Want hoe raak je dan die lantarenpaal kwijt, die tegenwoordig achter je aan wandelt?

Bijdehantere types dan Turkle denken niet alleen aan mentale schade door een leven online maar ook aan misbruik van data. Paspoorten, bankpasjes en telefoons, zelfs telefoons die uit staan, verzenden informatie die makkelijk gestolen kan worden. Onlangs hebben afstuderend kunstenaars Marcha Schagen en Leon Baauw daarom een jas van roestvrijstaal en polyester ontworpen die radiogolven blokkeert. Een „draagbare tegenbeweging”, waarmee wordt geprobeerd aan digitale netwerken te ontsnappen.

Zo’n jas is een goed begin, maar de stalkende stad kan je met behulp van camera’s en software voor gezichtsherkenning nog steeds identificeren. Zo weet de stad waar je bent, en via bestudering van datasets kent iedereen dan de ins en outs van je leven. Wil je echt aan de digitale netwerken ontkomen, dan zul je naast een stalen jas ook gezichtsbedekking moeten dragen, en zorgen dat je lichaamstaal je niet kan verraden. Ik zie een toekomst voor me waarin we leren voorovergebogen en zwijgend over straat te hinken in een roestvrijstalen boerka. „With greater wisdom”, zou Turkle zeggen.

Nog bijdehantere types waarschuwen nog feller voor misbruik van data door totalitaire systemen, of het nu overheden zijn of bedrijven als Google of Facebook. Cryptograaf Bart Preneel, autoriteit op het gebied van versleuteling en beveiliging, zegt in de Volkskrant dat we door de slimme telefoon de controle over ons eigen leven zijn kwijtgeraakt, al willen mensen die waarheid liever niet horen. „We hebben het systeem van de Stasi gebouwd en geloven tegelijkertijd dat politici het nooit zullen misbruiken.”

De context verplicht Preneel nog wel even te melden dat hij „geen zeikerd” wil zijn. „Of een negatieveling.” En dat is tekenend voor de onwil van de mensheid dit onderwerp serieus te nemen. Je komt op voor politieke autonomie, waarschuwt tegen totalitarisme, maar je moet wel eerst beloven geen zeikerd te zijn. Hoe klonk vroeger in de analoge wereld de taal van de politieke betrokkenheid? „I have a dream”. „Ich bin ein Berliner”. En in de digitale wereld? „Ik wil geen zeikerd zijn, en ik bedoel het niet negatief, maar ik ben bang dat een schrikbewind nadert.”

Je kunt nu zien waarom professor Turkle zo ongekend populair is bij bedrijven en overheden. Haar oproep af en toe offline te gaan is volmaakt irrelevant. De lantaarnpalen, prullenbakken en andere Stasimedewerkers beslissen binnenkort over je toegang tot studiebeurzen, medische behandeling, de olympische competitie, het recht. En er is maar één weerwoord denkbaar. Roestvrijstalen kleren? Politieke bewustwording en actie! Volgens de autoriteiten is het onderwerp van de slimme stad niet politiek en valt over de ontwikkelingen dus niet te praten. Ik wil niet negatief doen, maar me dunkt.