Vijftien gevangenen uit Guantanamo vrij

Het is het grootste aantal gevangenen tot nu toe dat in één keer vertrekt. De Verenigde Arabische Emiraten vangt hen op.

Foto Charles Dharapak / AP

De Verenigde Staten gaan vijftien gevangenen uit de omstreden gevangenis Guantánamo Bay verplaatsen. Dat heeft het Amerikaanse ministerie van Defensie bekendgemaakt. Het is het grootste aantal gevangenen dat in één keer uit de terreurgevangenis zal vertrekken tijdens het presidentschap van Obama, die beloofde de gevangenis te sluiten bij zijn aantreden in 2009.

Met het vertrek daalt het aantal gevangenen in Guantánamo naar 61. De vijftien gevangenen gaan naar de Verenigde Arabische Emiraten, die eerder al Guantánamo-gevangenen hebben ontvangen.

In januari verplaatste Obama al tien Jemenitische gevangenen naar Oman en in april gingen negen Jemenieten naar Saoedi-Arabië. In december 2009 werden twaalf gevangenen over drie andere landen verspreid. Dat transferaantal wordt nu voor het eerst onder Obama overschreden.

Obama’s belofte

Tijdens zijn verkiezingscampagne en daags na zijn aantreden, begin 2009, beloofde Obama de gevangenis te sluiten. Die belofte lijkt hij met nog minder dan een half jaar in het Witte Huis te gaan, niet in te zullen lossen.

Deze laatste transfer brengt wel een ander doel dichterbij: een nieuw thuisland vinden voor dat deel van de gevangenen van wie vastgesteld is dat ze vrijgelaten kunnen worden. De meesten zitten vast op dubieuze gronden, zonder ooit officieel aangeklaagd te zijn en komen al jaren in aanmerking voor vrijlating.

Het kost Washington echter veel moeite om landen bereid te vinden gevangenen op te nemen. Zo heeft Nederland verklaard hiertoe alleen bereid te zijn als ‘Gitmo’ helemaal sluit. De laatste maanden begint een diplomatiek offensief echter resultaat op te leveren, vooral in de Golfregio. Oman, Saoedi-Arabië en de VAE namen relatief grote aantallen op.

Met het vertrek van de vijftien naar de VAE staan nog twintig mensen op de wachtlijst voor een transfer. Zeker 41 anderen komen niet in aanmerking. In een begin dit jaar gepresenteerd plan, stelde het Pentagon voor om hen in Guantánamo, in een ander land dan wel in de Verenigde Staten zelf te berechten. Die laatste, meest gevaarlijke groep zou bestaan uit enkele tientallen personen. Volgens Obama kunnen zij prima in zogeheten ‘supermax’-gevangenissen vastgehouden kunnen worden.

Het door Republikeinen gedomineerde Congres heeft echter bij wet vastgelegd dat er geen gevangenen naar het Amerikaanse vasteland mogen worden overgebracht. Daarmee is sluiting van ‘Gitmo’ tot de komende Congresverkiezingen, begin november, nagenoeg uitgesloten. Door het aantal transfers op te voeren verhoogt Obama wel de druk op het volgende Congres om die wet ongedaan te maken. Hoe minder gevangenen er op Guantánamo vastzitten, hoe hoger de kosten per gedetineerde.

War on Terror

Obama’s voorganger George W. Bush nam de faciliteit op Cuba in 2002 in gebruik, na de aanslagen op 11 september 2001. Op het hoogtepunt, in 2003, zaten 680 personen vast in Guantanamo Bay. Kritiek luidde daarna vooral dat verdachten in de ‘oorlog tegen terreur’ zonder enige vorm van proces in het detentiecomplex werden vastgezet en dat er omstreden ondervragingsmethoden werden gebruikt.

Recentelijk zijn met afzonderlijke landen contracten gesloten om gevangenen op te nemen, zoals Servië, Italië en Saoedi-Arabië. Eerder dit jaar presenteerde Obama een plan aan het Congres om dertig tot zestig gevangenen op Amerikaans grondgebied te huisvesten.