Als je in de chaos wordt geboren, besta je niet

Vluchtelingenkinderen Gevluchte Syriërs die een kind krijgen in een vluchtelingenkamp in Libanon moeten veel moeite doen om hun kind geregistreerd te krijgen. En zelfs dan blijft vaak onduidelijk of het kind een nationaliteit heeft.

Jamal en Safaa Natouf bij hun tent in het vluchtelingenkamp in de Baka'avallei, in de buurt van Chtoura. Jamal houdt de één jaar oude Mahmoud vast, die nergens geregistreerd staat. Foto Celia Peterson

Mahmoud werd geboren in een Libanees ziekenhuis. Zijn ouders zijn Syriërs. Mahmoud niet. Maar hij is ook geen Libanees. Door alle obstakels die Syrische vluchtelingen in hun buurlanden tegenkomen bij het registreren van zichzelf en hun kinderen dreigt een generatie op te groeien zonder enige officiële status.

Foto Celia Peterson

Mahmoud en zijn moeder. Voor de Libanese autoriteiten is hij niemand. Foto Celia Peterson

Staan kan Mahmoud nog niet, maar aan de hand van papa Jamal zet hij een wiebelend stapje. Terwijl zijn oudere zussen Sidra (5) en Amina (3) rondrennen tussen de tenten, kijkt moeder Safaa toe. Sinds Mahmoud op 29 augustus vorig jaar werd geboren, maakt ze zich voortdurend zorgen om hem. Alleen al het bewijzen van zijn bestaansrecht is een ware opgave. „Voor de Libanese autoriteiten is hij niemand.”

Mahmouds ouders vluchtten in 2012 uit buurland Syrië. Ghouta, de buitenwijk van Damascus waar zij woonden, kwam steeds meer onder vuur te liggen. Safaa en Jamal Natouf liepen kilometers van straat naar straat op zoek naar veiligheid, elk met een klein meisje op de arm. Ze vestigden zich tijdelijk in de nabijgelegen stad Dimas, aan de Syrisch-Libanese grens, maar besloten uiteindelijk naar Libanon te vluchten.

„Eerst zaten we hier prima”, zegt Safaa Natouf. Na een maand in de tent van Jamals broer kregen ze een eigen tent in het geïmproviseerde kampje in de Beka’avallei, in de buurt van de stad Chtoura. Jamal werkte af en toe in de bouw en als hij geen werk had, kreeg het gezin eten van VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR.

In 2015 kwamen de complicaties. De UNHCR besloot hun voedselhulp te stoppen omdat Jamal Natouf een inkomen had, ook al was dat onregelmatig. Bovendien werden de regels voor Syriërs om in Libanon te blijven aangescherpt. Een verblijfsvergunning kost nu 200 dollar per persoon per jaar, plus nog eens zo’n bedrag voor een Libanese garantsteller. „Daar hoeven we niet eens over na te denken, dat is onbetaalbaar”, zegt Jamal Natouf.

In die omstandigheden werd in augustus 2015 Mahmoud geboren. Zijn ouders begrepen dat hij zo snel mogelijk moest worden geregistreerd. Hulporganisaties hameren op drie stappen voordat het kind een jaar is: eerst het geboortebewijs van het ziekenhuis, een geboorteakte afgegeven door een mukhtar (lokale leider), en dan een bevestiging van het Libanese ministerie van Binnenlandse Zaken. Als die stappen in het eerste levensjaar niet zijn gezet, komen er rechtszaken en DNA-tests aan te pas om het kind alsnog erkend te krijgen.

Veel heen en weer gestuurd

Toch raakten Jamal en Safaa Natouf al snel verstrikt in een kluwen van instanties en tegenstrijdige adviezen. In de tent van een buurvrouw zit een groepje moeders bij elkaar.

„Je kunt gratis naar de advocaat van de VN”, zegt Safaas hoogzwangere schoonzus.

„Ik heb Abdurrahman van vier maanden nog niet geregistreerd, want ik ben zelf illegaal”, zegt haar buurvrouw.

„Ik ben naar de mukhtar geweest, maar is dat genoeg?”, vraagt een derde moeder.

Safaa Natouf heeft na veel heen en weer gestuurd te zijn niet één, maar twee geboorteaktes voor Mahmoud bemachtigd. „Een lokale hulporganisatie zei dat ik naar de mukhtar van een andere wijk moest”, zegt ze. „Toen ik daar aankwam, vroegen ze wat ik kwam doen.”

Doordat Safaa en Jamal Natouf net als de meesten van de één miljoen Syrische vluchtelingen in Libanon geen verblijfsvergunning hebben, kunnen ze niet vrij bewegen. Mahmoud werd geboren met een hazenlip en moest dringend worden geopereerd. Een ziekenhuis in een andere stad wilde de behandeling gratis uitvoeren, maar daarvoor moest Safaa wel naar het tachtig kilometer verderop gelegen Sidon reizen:

„Bij checkpoints pakken ze Syriërs op die geen papieren hebben. Ik was de hele rit bang dat ze me terug zouden sturen naar Syrië.”

De UNHCR schat dat 70 procent van de in Libanon geboren Syrische kinderen niet geregistreerd is. Het probleem speelt ook in Turkije en Jordanië. Dit bemoeilijkt de toegang tot basale voorzieningen. „Het is voor Syrische kinderen al moeilijk om naar een Libanese school te gaan, maar voor ongeregistreerde kinderen wordt het onmogelijk”, zegt de Syrische vrouwenrechtenactiviste Sabah Hallaq. Volgens een recent rapport van Human Rights Watch volgen 250.000 Syrische kinderen in Libanon formeel geen onderwijs.

Op lange termijn dreigen ongeregistreerde kinderen stateloos te worden. „Als er na de oorlog onderhandelingen komen over terugkeer van vluchtelingen of vergoedingen, tellen zij niet mee”, zegt Hallaq. „Laat staan dat ze politieke rechten hebben.”

Het lijkt erop dat Safaa Natouf net op tijd de noodzakelijke stappen heeft gezet om een rechtszaak te voorkomen: onlangs kreeg ze via een advocaat van de VN een stempel van het ministerie. Maar ze weet nog steeds niet zeker of het voldoende is.

„Elke keer is er weer iemand die zegt dat hij toch niet is geregistreerd.”

Voordat Mahmoud Syrisch burger is, hebben zijn ouders nog een lange weg te gaan. Zijn moeder laat de blanco pagina in het familieboekje zien. „Hier zou Mahmoud moeten staan, maar daarvoor moeten we naar de Syrische ambassade. Dat is onmogelijk zolang we zelf illegaal zijn.”

Als het gezin ooit teruggaat naar Syrië, kan Mahmoud niet zomaar mee. „Voor de Libanese grenswachten is hij niemand”, zegt Safaa Natouf. „Bewijs maar eens dat het jouw kind is.”