Op gespannen voet met de waarheid

Lichting 2016

Honderden kunstenaars studeerden weer af deze zomer. Wie springt eruit? Vandaag Kristjan Kalde van de HKU in Utrecht.

©

Kristjan Kalde heeft twee zaaltjes ingericht in de oude fabriek bij het Amsterdam-Rijnkanaal in Utrecht, waar de afdeling Beeldende Kunst van de HKU jaarlijks het examenwerk laat zien. In het ene zaaltje hangen vier schilderijen, niet groot, niet klein. Tamelijk monochroom in blauw, groen of rood. Op elk doek is iets dat aan een horizon doet denken. Kalde geeft geen enkele informatie bij zijn werk. Geen titel, niks. Bij het kijken zwerven de gedachten van Monet naar Mark Rothko, wiens schilderijen tot mediteren uitnodigen.

„Het gaat me om de grens tussen abstract en impressionistisch”, zegt Kristjan Kalde (23). „De relatie tussen wat je denkt en wat je ziet vind ik spannend. Zonder titels zijn deze schilderijen beter zichtbaar.”

In de tweede zaal staat een tv-scherm op de vloer met een video die in een straf tempo inzoomt op het ene na het andere schilderijtje. Een stem spreekt een titel uit, en snel gaat het verder langs tientallen kleine werken die op een vloer liggen. „Golven slaan tegen een rotskust”, zegt de stem. Volgende schilderij: „Om bij het meer te komen moet je door het bos.” Nog één: „Besneeuwde kale vlakte.” De camera gaat naar een ander werk: „De nacht is warm, de sterren twinkelen.”

De ondertitels in de video zijn Engels, de stem spreekt Estisch. Kristjan Kalde kwam vier jaar geleden uit een provinciestadje in Estland naar Utrecht, waar hij eerst als grafisch vormgever werkte. Op de HKU ontdekte hij zijn liefde voor verf. Kaldes werk lijkt op dat van noordelijke schilders. „Ik voel me inderdaad meer verwant met Munch, Dahl en Strindberg dan met Nederlandse schilders. Ik ben in het noorden opgegroeid en daarom maak ik ook van die licht-romantische landschappen.”

In de video past elke titel bij het getoonde werk, en wel zo goed dat het argwanend maakt. Neem het werk dat wordt aangekondigd als „De volgende morgen was Vello’s sauna afgebrand”. Een grauw doek met boven een horizon wat huisachtige vormen, waarvan één nog narookt. Tenminste, dat zie je na het horen van de titel. Het werkt uitstekend: je ziet niet alleen het huis en de rook, maar zelfs een gloed aan de hemel die de ochtend aankondigt.

Wat de vraag oproept: is dit een soort realisme of zijn het achteraf bedachte verhaaltjes bij plaatjes? „Die brand overkwam de buren van mijn ouders na een feest”, vertelt Kalde. „In een grotere tekening vond ik een stukje dat me aan de brand in Vello’s sauna deed denken, en dat deel heb ik uitgeknipt.” Door een hele reeks van zulke ‘gevonden’ schilderijen te filmen en van gesproken titels te voorzien, wilde hij aan de doeken iets verhalends toevoegen. „In een toevallig beeld kan iedereen van alles zien. Ik wilde vertellen wat ík er in zag.”

Zijn impressies naar de ‘natuur’ leveren in ieder geval een spannend spel met de waarheid op. Terwijl hij in de video maar doorratelt en de camera alweer inzoomt op het volgende plaatje, zou je de schilderijtjes rustig in het echt willen bekijken. Maar ze zijn er niet. Net zo min als de landschappen en momenten die hij zegt dat ze afbeelden.

Kalde is inmiddels terug in Estland voor zijn acht maanden durende militaire dienst. „Daarna ga ik aan het werk als grafisch vormgever, zodat ik wat zekerheid heb en kan werken aan mijn schilderscarrière.”