Hij wilde opereren tot in het diepst van de ziel

Schoonheid is een mensenrecht, volgens Ivo Pitanguy, de bekendste plastisch chirurg van Brazilië en misschien wel ter wereld. Zowel cosmetische als reparatieve plastische chirurgie is „een vorm van heling”, zei hij op een congres in 2014. Niet alleen van het lichaam, maar ook van de ziel. „Ik heb geprobeerd te laten zien dat [plastische chirurgie] dieper gaat dan de huid, dat het de ziel doordringt”, zei hij tegen The Guardian.

Ivo Pitanguy werd opgeleid als algemeen arts en leerde de fijne kneepjes van zijn vak in de jaren veertig en vijftig van Duitse, Franse en Amerikaanse plastisch chirurgen. De Braziliaan, die naar verluidt Brigitte Bardot èn Sophia Loren onder het mes heeft gehad, stierf zaterdag in zijn woning in Rio de Janeiro aan een hartaanval. De dag daarvoor gingen nog beelden de wereld over waarop hij zittend in zijn rolstoel de Olympische fakkel droeg, op een van de laatste stukjes voor de openingsceremonie. Pitanguy werd 93 jaar.

Of de psychische heling van de mens zijn ultieme doel was, kan worden betwist. Zeker is dat hij de plastische chirurgie populariseerde door in tientallen opleidingsklinieken mensen die een operatie niet konden betalen gratis te behandelen. Het maakte hem razend populair onder arme Brazilianen. Het Braziliaanse publiek, dol op uiterlijk vertoon, omarmde hem in 1961, toen hij na een brand in een circustent slachtoffers met vreselijke brandwonden opereerde. Onder hen veel kinderen, die dankzij Pitanguy weer een normaal aangezicht kregen.

Tegelijk stond Pitanguy aan de basis van de geroemde en gehate Braziliaanse schoonheidscultus en zorgde hij er mede voor dat schoonheid maakbaar werd – vooral voor wie dat kan betalen. Tabloids schreven onophoudelijk over de beroemdheden die hij per helikopter liet invliegen op zijn privé-eiland nabij Rio de Janeiro en over zijn exlusieve dinnerparty’s.

In 2014 streefde Brazilië de Verenigde Staten voorbij als het land met de meeste cosmetische ingrepen per jaar. Een dubieus record, gezien het feit dat Brazilië in datzelfde jaar tienduizend Cubaanse dokters moest importeren om de publieke gezondheidszorg op peil te houden, met name in de meer afgelegen delen van het land. Maar Brazilianen zien dat niet als een probleem. In Brazilië bestaan geen grenzen aan schoonheid.