Haai uit de tijd van De Nachtwacht

Groenlandse Haai

Het langstlevende gewervelde dier ter wereld is gevonden: de Groenlandse haai. Zij kan zo’n 400 jaar rond blijven zwemmen.

Wetenschappers onderzochten de ooglenzen van 28 Groenlandse haaien. Foto Julius Nielsen

Ze zwom al rond toen Rembrandt ‘De Nachtwacht’ schilderde. Een paar jaar geleden belandde ze in het net van een Groenlandse visser, en daarna schatten biologen haar leeftijd: 392 jaar. Dat maakt de Groenlandse haai het langstlevende gewervelde dier ter wereld.

Dat schrijft een internationale groep zeebiologen deze vrijdag in het tijdschrift Science. Ze onderzochten in totaal 28 vrouwelijke exemplaren van deze soort.

De Groenlandse haai overtreft hiermee de Groenlandse walvis, die een geschatte levensduur van 211 jaar heeft. Het langstlevende dier is de noordkromp. Van dit koudwaterschelpje werd in 2006 een exemplaar gevonden voor de kust van IJsland dat 507 jaar oud bleek.

Bij leeftijdsbepalingen van vissen worden vaak de zogeheten gehoorsteentjes gebruikt, die jaarringen vormen. „Maar de Groenlandse haai is een kraakbeenvis, en die hebben geen gehoorsteentjes”, zegt John Steffensen die het onderzoek coördineerde, en hoogleraar zeebiologie is aan de Universiteit van Kopenhagen.

In dit geval gebruikten de wetenschappers de ooglenzen van de 28 haaien, die tussen 2010 en 2013 waren gevangen en aangeleverd door Groenlandse vissers.

De biologen bekeken met name de kern van de ooglens, die in de embryonale fase wordt gevormd. Ze bepaalden daarvan de concentratie van het isotoop 14C. Bij één van de 28 haaien (haai 3) vonden ze een sterk signaal. Dit konden ze koppelen aan de zogeheten bomb-pulse, de periode eind jaren vijftig dat er veel nucleaire tests plaatsvonden en de concentratie 14C in de lucht tijdelijk sterk omhoogging. Zo konden ze, met een speling van een paar jaar, de leeftijd van deze haai bepalen.

Op basis van haar lengte berekenden ze de gemiddelde jaarlijkse groeisnelheid van het dier: minder dan 1 centimeter per jaar. Mede op basis van eerder onderzoek konden de biologen op basis van de lengte van de andere haaien hun leeftijd bepalen. „Daarbij moet je er rekening mee houden dat de levend geboren jongen zo’n 42 centimeter lang zijn als ze uit de moeder komen”, zegt Steffensen.

Er zitten wel wat onzekerheden in de rekenmethode. Daarom schatten de onderzoekers de leeftijd van het langste (5,01 meter) en oudste exemplaar op 392 jaar plus of min 120 jaar. „Dit ene vrouwtje is dus in ieder geval 272 jaar geweest”, zegt Steffensen.

De Groenlandse haai leeft in het noordelijk deel van de Atlantische Oceaan en de Noordelijke IJszee. In de eerste helft van de vorige eeuw werd de haai bejaagd om zijn leverolie, die in lampen en machines werd gebruikt. Op de Rode Lijst van natuurorganisatie IUCN staat hij te boek als ‘bijna bedreigd’.