Alleen bezonnenheid kan Syrische crisis nu beteugelen

Ontmoetingen waarbij autoritaire leiders van grote landen hun vriendschap uitbundig bezegelen, hebben iets ongemakkelijks. Dat geldt zeker voor het treffen tussen de Russische president Poetin en zijn Turkse ambtgenoot Erdogan, eerder deze week in Sint Petersburg. Nog een jaar geleden zou deze bijeenkomst met dezelfde hoofdrolspelers door de buitenwereld zijn afgedaan als routine. Maar het geopolitieke decor is inmiddels drastisch gewijzigd waardoor het bezoek van Erdogan aan Poetin een geheel andere lading kreeg.

De Turkse president is getergd en voelt zich na de militaire couppoging van 15 juli onbegrepen door landen in het Westen die hij tot zijn bondgenoten rekende. Vooral de aanhoudende kritiek op de zuiveringsoperatie die door Erdogan sindsdien is ingezet, valt verkeerd. Meer begrip ontmoette hij bij Poetin – altijd bereid om te stoken – met wie de verhoudingen juist onder het nulpunt waren gezakt. De reden hiervoor was het neerschieten door Turkije in november van het afgelopen jaar van een Russisch gevechtsvliegtuig boven het grensgebied met Syrië.

Illustratief voor de paniek aan westerse kant was de ongebruikelijke verklaring van de NAVO daags na de ontmoeting tussen Poetin en Erdogan. Hierin werd getracht het beeld te corrigeren dat het bondgenootschap, waarvan Turkije al sinds 1952 een belangrijk lid is, zich direct na de mislukte staatsgreep afzijdig zou hebben gehouden. Secretaris-generaal Stoltenberg heeft nog op de avond van de couppoging contact gehad met de Turkse minister Cavusoglu van Buitenlandse Zaken en later nog met president Erdogan, aldus de NAVO.

Een nietes-wellesdispuut op dit niveau is riskant. De belangrijkste opdracht voor de NAVO, maar ook voor de Europese Unie, is rust betrachten en deëscaleren. De situatie in het Midden-Oosten – met als trefwoorden Syrië, Islamitische Staat en nu ook Turkije – heeft geleid tot een explosief mengsel. Voor alles moet worden voorkomen dat dit tot ontbranding komt.

Extra complicatie is de afwezigheid van de Verenigde Staten, waar president Obama aan zijn laatste maanden bezig is en de Republikeinse presidentskandidaat Donald Trump niet ten onrechte een schrikbeeld vormt voor degenen die een weloverwogen buitenlands beleid voorstaan.

Poetin en Erdogan zijn volgens eigen zeggen weer de beste vrienden. Dat zal zich vooral moeten vertalen in het herstel van de economische betrekkingen. Over de aanpak van de crisis in Syrië waren en zijn beide leiders nog altijd verdeeld. Rusland blijft de Syrische president Assad politiek en militair steunen, terwijl Turkije tot de westerse coalitie behoort die Assad weg wil hebben.

Maar er is ook een gezamenlijk belang en dat is het bestrijden van de Islamitische Staat. Tevens is er een humanitair belang dat zich concentreert rondom Aleppo waar de geïsoleerde bevolking doelwit is van bombardementen. Prioriteit heeft een staakt-het-vuren dat daadwerkelijk wordt nageleefd en hulp voor de inwoners van Aleppo. Vervolgens zullen de stukgelopen vredesbesprekingen weer moeten worden hervat.

Het risico voor een mondiale chaos is op dit moment gevaarlijk groot. Aan verbale krachtpatserij is nu geen behoefte, aan nuchtere politiek met verantwoordelijkheidsbesef des te meer.