Voor Britten is schapendrijven een serieuze wedstrijdsport

Sheep dog trials Schapendrijven is nuttig voor de veeboer, maar in het Verenigd Koninkrijk is het ook een wedstrijdsport van belang. “Wie ervoor zorgt dat de kudde het minst van streek raakt, wint. Het gaat om rust.”

Foto Danny Lawson/Hollandse Hoogte

Heel in de verte komen de schapen aangedraafd. ‘Fetch’, commandeert de hoeder zijn hond. Een variatie aan ondoorgrondelijke fluitsignalen volgt, stemverheffingen, lichaamsbewegingen. Totdat man en hond samen de schapen een kooi hebben ingedreven.

Het heeft iets rustieks, iets rustgevends. De man en zijn beste vriend, aan het werk in de glooiende heuvels van Yorkshire.

Het is echter een serieuze aangelegenheid: de nationale (lees: Engelse) sheep dog trials. Zoals Engelsen van allerlei alledaagse bezigheden een wedstrijd kunnen maken, is schapendrijven dat ook. Zo serieus wordt de competitie genomen, dat de BBC al decennia de internationale (lees: Engeland, Schotland, Wales en Ierland) trial uitzendt als One Man and His Dog. Primetime, op zondagavond, in het inmiddels door miljoenen bekeken programma Countryfile.

Een impressie van correspondent Titia Ketelaar:

Het schapendrijven voldoet dan ook aan alle karaktereigenschappen die de Engelsen zichzelf toedichten: de liefde voor het platteland, voor traditie, voor sport (vrijwel altijd op gras), en voor dieren.

One Man and His Dog

„One Man and His Dog was een verfrissende variatie op de stroom programma’s met seks, geweld en politiek die over onze televisieschermen wordt uitgespuwd”, verklaarde presentator Phil Drabble voor zijn dood het succes van zijn programma in de Britse media. Hij werd er een landelijke beroemdheid mee, de pub in zijn geboortedorp werd omgedoopt tot ‘One Man and His Dog’.

„Prettige mensen hielden ervan omdat het gezond was, en omdat het beantwoordde aan hun nostalgie naar de waarden van plattelandsbewoners en naar een leven waar het ambacht niet was vervangen door de wonderen van de moderne technologie.”

Aan de rand van de wei laat Engeland-aanvoerder Dick Roper zijn oog goedkeurend, dan wel afkeurend over de deelnemers vallen. „In iedere kudde [van vijf] zit vandaag wel een brutaaltje dat het op een rennen zet”, signaleert hij. Dat vraagt om de vaardigheid van de schapenhoeder. „Mensen die dagelijks met schapen werken, zien uit ervaring wat er kan gebeuren. Een schaap buigt de kop naar links, en hopla.”

En als één schaap door krijgt hoe de kooi te omzeilen valt, dan volgt de rest. Als één schaap over de dam is… Dat spreekwoord bestaat niet voor niets.

De meeste deelnemers aan de Engelse competitie zijn boeren en herders, en een enkele hobbyist. De zes beste combinaties gaan door naar de internationale trials in september. De allerbesten volgend jaar naar de wereldkampioenschappen, die eens in de drie jaar worden gehouden – ditmaal in Nederland, in Opmeer.

„De trials zijn nog altijd bedoeld om elkaar te laten zien wie de beste hond heeft”, zegt Jim Easton, voorzitter van de International Sheep Dog Society. „Zo begon het eind negentiende eeuw, en zo is het nog steeds.”

Moeilijker dan je denkt

Schapendrijven is moeilijker dan het op het eerste gezicht lijkt. Angie Blackmore, van tevoren getipt als winnaar, moet halverwege de haar toegewezen vijftien minuten opgeven. De schapen hebben dan al een hindernis gemist, waarbij de kudde door twee hekken moest. Ze weigerden stil te staan, zodat de twee met rode halsband niet gescheiden konden worden van de overige drie.

Op haar eigen boerderij in Gloucestershire, met duizend ooien („niet heel veel”) doet bordercollie Mac het prima. Maar het precisiewerk van de wedstrijd, met andermans schapen… „Hij is ze nu alleen maar overstuur aan het maken”, zegt Blackmore.

En dat is precies de kunst, vertelt Engeland-aanvoerder Roper:

„Schapen raken niet gestrest zoals jij en ik, maar gaan aan de haal, gaan dollen. Wie ervoor zorgt dat de kudde het minst van streek raakt, wint. Het gaat om rust.”

Daarom ook wordt hier, in de weilanden rond Castle Howard, de suggestie dat je schapen toch ook met een motor, quad of zelfs drone bijeen kunt drijven, van de hand gewezen. Machines maken de schapen bang. De bordercollie (de meest gebruikte schaapshond) heeft wat de boeren en herders „het oog” noemen: hij dwingt met zijn blik de kudde tot gehoorzaamheid.

Beeld door Titia Ketelaar:

„Met alleen mijn quad kan ik duizend lammeren onmogelijk twee mijl over een openbare weg leiden”, zegt Roper. Hij is de manager van een landgoed in de Cotswolds. „Je moet je voorstellen: heggen aan weerszijden van een smal weggetje. De hond kan langs de kudde schieten als dat nodig is, ik niet.” En omdat de boerenbedrijven steeds groter zijn geworden en schaapherders een steeds grotere kudde onder hun hoede hebben gekregen, zijn honden helemaal onmisbaar.

1.500 ooien

„Toen ik in 1978 begon hadden de hoeders op het landgoed elk 500 ooien onder hun hoede. Nu 1.500. Anders komt het financieel niet uit, zeker niet in heuvelachtig gebied, helemaal niet in de Cotswolds.” Het is een geliefd gebied voor tweede-huizeneigenaren, cottages worden er voor Londense miljoenenbedragen verkocht.

Roper vertelt dat alle wedstrijdelementen van de sheep dog trials ook in de dagelijkse praktijk voorkomen. De ‘outrun’ is te vergelijken met het verzamelen van de kudde in de wei, de ‘fetch’ is als de schapen naar de hoeder worden gebracht.

Van dierenactivisten die schapendrijven zielig vinden, moet men hier dan ook helemaal niets hebben. En ook niet van mensen die het nut er niet van inzien. Het mag een cultstatus hebben dankzij het BBC-programma, dat op het hoogtepunt in de jaren tachtig door acht miljoen Britten werd bekeken, voor de meeste deelnemers is schapendrijven gewoon werk.

„Dit is hoe ik de kost verdien”, zegt boer Rick Hutchinson, terwijl hond Jock rondspettert in een emmer met drinkwater. „Zo drijf ik ook de schapen van wei naar wei. De wedstrijden zijn ontspanning.” Hij blijft bescheiden over zijn kansen. Maar de honderden toeschouwers aan de kant – met de blozende wangen van buitenmensen – hebben al goedkeurend gemompeld. Hutchinson zal met een andere hond derde worden.