KLM koopt liever vliegtuigen dan pensioen van vliegers op te hogen

Vijf vragen 600 miljoen euro extra pensioenpremie voor piloten is te veel, zegt KLM. Vakbond VNV stuurt aan op een rechtszaak.

Een vliegtuig van KLM op Schiphol. Remko de Waal/ANP

Om 12 uur deze vrijdagmiddag verloopt een “nucleair” ultimatum. De opzegging van de pensioenregeling door KLM vergelijkt pilotenvakbond VNV met het afwerpen van een atoombom. Na jarenlang gepolder zou KLM de goede relaties opblazen.

1. Wat is er aan de hand?

KLM zegt eind dit jaar ongeveer 600 miljoen euro extra pensioenpremie te moeten storten om de pensioenen op peil te houden – en weigert dit. Het gaat om een gouden afspraak met het Pensioenfonds Vliegend Personeel KLM (ruim 5.200 deelnemers, 7,8 miljard euro vermogen) uit 2001 en 2007: als het fonds niet genoeg in kas heeft om de pensioenen volledig mee te laten stijgen met de lonen, moet KLM bijspringen. Maar die afspraak is achterhaald en brengt de bedrijfsvoering in gevaar, zegt KLM. Het bedrijf heeft per 1 december de afspraak plus de pensioenovereenkomst opgezegd. Als KLM het besluit voor het middaguur niet terugdraait, gaat de VNV naar de rechter. De bond, die bijna alle 2.800 KLM-piloten vertegenwoordigt, waarschuwt voor een „verlammende rechtszaak”.

2. Hoe kan er een gat van 600 miljoen euro ontstaan?

Met een huidige dekkingsgraad (verhouding vermogen en uitkeringen) van bijna 117 procent staat het pensioenfonds van de KLM-piloten er veel beter voor dan veel andere pensioenfondsen. Maar door de lage rente en strengere buffereisen van toezichthouder De Nederlandsche Bank (DNB) daalt de dekkingsgraad. Het pensioenfonds verwacht eind dit jaar op 113 procent te zitten.

Omdat pensioenfondsen nu meer geld in kas moeten houden en minder snel mogen uitkeren van DNB, moet KLM ook eerder bijstorten om de pensioenen op peil te houden. In de gouden afspraak is destijds vastgelegd dat KLM pas extra premie moest betalen als de dekkingsgraad onder de 105 procent zou zakken. Nu moet KLM al bijstorten als het fonds onder de 122 procent zakt, zoals nu het geval is.

3. Kampen meer bedrijven en fondsen met dit probleem?

Ja, al is onbekend hoeveel fondsen en op welke schaal. Voor de crisis waren afspraken over bijstortingen vrij gewoon. Van de bijna 220 ondernemingspensioenfondsen van bedrijven hebben nu ruim dertig zo’n regeling, vooral voor als het fonds in nood komt. PostNL bijvoorbeeld moest in 2012 van de geschillencommissie 84 miljoen euro bijstorten in zijn fonds. Het postbedrijf kocht de dure regeling later af met een akkoord, inclusief een pot van 300 miljoen euro voor tekorten.

4. Is de bijstorting voor KLM onredelijk hoog?

Vergeleken met de eerste winst in vijf jaar die moederbedrijf Air France-KLM vorig jaar boekte (118 miljoen euro), is 600 miljoen euro fors – zeker omdat het bedrag ineens gestort moet worden. In de strijd met prijsvechters kan KLM het geld goed gebruiken voor nieuwe toestellen. „Niet investeren in onze vloot betekent krimp, en krimp betekent verlies aan werkgelegenheid”, zegt een woordvoerder. Het gaat bovendien om ophoging van de pilotenpensioenen, in plaats van een verlaging die miljoenen Nederlanders waarschijnlijk treft.

Maar, zegt de vakbond, KLM heeft ook jaren geprofiteerd van dezelfde pensioenafspraken. Het idee is dat het fonds overschotten én tekorten met KLM verrekent. Zo heeft KLM door de jaren in totaal 390 miljoen euro premiekorting gekregen en nog nooit hoeven bijstorten, volgens bronnen. KLM houdt het op een korting van 250 miljoen euro.

Lees ook over jonge piloten van budgetmaatschappijen: Je eigen eten mee in de cockpit

5. Pleegt KLM contractbreuk met de eenzijdige opzegging?

Nee, zegt KLM. Ja, zeggen de vakbond en het bestuur van het pensioenfonds, en dat zou KLM „schadeplichtig” maken. Het opzeggen van een pensioenovereenkomst kán, maar wel met een opzegtermijn en een goede reden, oordeelde de Hoge Raad in juni in de zaak van Alcatel-Lucent en zijn pensioenfonds. Het telecombedrijf wilde niet opdraaien voor het financieel herstel van het fonds in 2010, maar moet nu betalen voor de extra kosten van de opzegging. „De rechter zal kijken naar redelijkheid en billijkheid”, zegt hoogleraar pensioenrecht Erik Lutjens. Het hangt allemaal af van de bepalingen in de overeenkomst, zegt hoogleraar pensioenrecht Mark Heemskerk. „Mijn ervaring is dat rechters hechten aan de bescherming van pensioenen.”