Jihadisten brengen Aleppo tomaten

Jabhat Fatah al-Sham

Jabhat al-Nusra heeft zijn naam veranderd en zoekt ook een ander imago in Syrië. Maar staat de groep nu echt los van Al-Qaeda?

Tegenstanders van het Syrische bewind bij gevechten in Aleppo tegen het regeringsleger, begin augustus. Foto Beha el Halebi / Anadolu Agency

Het succesvolle offensief om het beleg van Oost-Aleppo te breken is voor een groot deel te danken aan Jabhat Fatah al-Sham. Nadat de linies van het regime waren doorbroken, publiceerde de groep foto’s van pick-uptrucks die met een laadbak vol tomaten en komkommers naar het oosten van de stad reden. Het waren maar een paar auto’s, want de route is nog lang niet veilig.

Maar de foto’s waren prachtig propagandamateriaal voor Jabhat Fatah al-Sham, dat zich kon presenteren als redder in nood voor de naar schatting 300.000 burgers in het belegerde oosten van de stad. Het moment kon bovendien niet beter. Het voormalige Jabhat al-Nusra probeert zich een nieuw, gematigd imago aan te meten. Op 28 juli kondigde de groep een nieuwe naam aan en meldde ook dat de banden met het mondiale terreurnetwerk Al-Qaeda waren verbroken.

„De wereld heeft Aleppo in de steek gelaten; de jihadisten schoten te hulp. De rebranding van Al-Qaeda kon nauwelijks meer wensen”, was het bijtende commentaar van Kyle Orton, een analist van de Henry Jackson Society, op Twitter. Hij en veel andere analisten waarschuwen dat de ideologie en het doel van de groep niet zijn veranderd.

De naamsverandering werd aangekondigd in een videoboodschap van de leider Abu Mohammed al-Jolani, die werd uitgezonden door een Syrische oppositiezender en door Al-Jazeera. Al-Jolani’s gezicht was voor het eerst te zien. Zijn kleding deed denken aan Osama bin Laden, die zich ook vaak hulde in een witte tulband en een groene legerjas.

Al-Jolani’s boodschap was duidelijk: wij zijn volledig gericht op de strijd in Syrië. Hij sprak de hoop uit dat de onafhankelijkheid van de groep zou leiden tot meer eenheid en samenwerking tussen de vele rebellengroepen. De doorbraak in Aleppo heeft zijn woorden meteen kracht bijgezet. Het vergroot de geloofwaardigheid van Jabhat Fatah al-Sham bij de rest van de oppositie.

120816BUI_Aleppo

Internationale samenwerking

De rebranding is niet alleen gericht op de rest van oppositie, maar ook op het buitenland. Rusland en de Verenigde Staten onderhandelen al weken over nauwere militaire samenwerking in de strijd tegen Jabhat Fatah al-Sham. De breuk met Al-Qaeda moet deze landen ervan overtuigen dat de groep geen gevaar meer vormt. Maar Moskou en Washington hebben laten weten dat ze daar niet in trappen.

Volgens Charles Lister, een Syrië-expert van het Middle East Institute in Washington, nemen de VS hiermee een groot risico. Want dan zullen de Amerikanen hun laatste restje legitimiteit en overwicht over de oppositie verspelen en meer gematigde rebellengroepen in de armen van Jabhat Fatah al-Sham drijven.

Dat zou de groep goed uitkomen. Sinds Jabhat al-Nusra in 2012 werd opgericht, was het doel zich te nestelen in de bredere oppositie door allianties te smeden met andere rebellengroepen. Deze langetermijnstrategie had succes. Jabhat Fatah al-Sham heeft nu de best getrainde en meest ervaren en gemotiveerde strijders, waardoor andere groepen de noodzaak voelen samen te werken om de oorlog te winnen. Volgens mensenrechtenorganisaies begaat de groep daarbij net zulke systematische en wijdverspreide oorlogsmisdaden als Islamitische Staat. Maar om de bevolking niet van zich te vervreemden heeft Jabhat Fatah al-Sham zich tot nu toe weerhouden van al te bruut optreden.

Maar de banden met Al-Qaeda leidden tot wantrouwen onder de rest van de oppositie. Dit werd gevoed doordat de groep geregeld geweld gebruikte tegen het gematigde Vrije Syrische Leger. Veel leden van de oppositie vroegen zich openlijk af waar de loyaliteit van Jabhat al-Nusra lag: bij Syrië of bij Al-Qaeda? De groep moest maar eens kleur bekennen.

Zelfde ideologie

Hoewel Jabhat Fatah al-Sham zweert dat er geen operationele banden meer bestaan met Al-Qaeda, is het ideologisch niet ineens een andere groep. Ze streeft nog altijd de vestiging van een islamitisch emiraat na in Syrië, waar ze een strikte interpretatie van de sharia (het islamitische recht) wil invoeren, ook al is daar op dit moment weinig draagvlak voor.

De breuk en de naamsverandering kregen bovendien de zegen van Al-Qaeda-leider Ayman al-Zawahiri. In een audioboodschap die zes uur voor het besluit naar buiten werd gebracht, zei hij: „De banden van islamitische broederschap zijn sterker dan oude banden tussen groepen. Deze organisatorische relaties moeten zonder aarzeling worden opgeofferd als ze jouw eenheid bedreigen.”

Toch heeft de groep zijn ambities om het Westen aan te vallen, niet ineens laten vallen, meent Lister. Ze zijn slechts om pragmatische redenen in de ijskast gezet. Voor nu concentreert de groep zich op de lokale jihad in Syrië en het verwerven van steun. Maar als de tijd rijp is, zal de groep volgens Lister weer zijn ware gezicht tonen.

Bovendien is Jabhat Fatah al-Sham net zo sektarisch als IS: de groep beschouwt alawieten, shi’ieten en andere islamitische sektes als ketters. Tijdens het offensief om het beleg van Aleppo te breken, werden de troepen van het regime consequent het Nusayrileger genoemd. Dit is een denigrerende term voor alawieten. En tijdens de aanval op het militaire complex verwees de groep naar een slachting onder alawitische kadetten daar in 1979.