Kan een rechter een turner in de finale krijgen?

Sport en recht Rechters kunnen de uitkomst van een wedstrijd niet veranderen. Maakt Yuri van Gelder wel kans? De gevolgde regels zijn vaag.

Foto Sander de Koning / ANP

Het Nederlands olympisch team heeft turner Yuri van Gelder naar huis gestuurd. Dat pikt hij niet, dus hij voert deze vrijdag een kort geding. Kan een civiele rechter dat besluit doorkruisen, en Van Gelder alsnog in Rio aan de ringen hangen? En als een rechter dat kan, kan een voetballer dan ook een kort geding voeren om bijvoorbeeld een rode kaart te schrappen? Of om te protesteren tegen een onterechte strafschop?

Dat laatste kan niet. Bij beslissingen van de scheidsrechter in een voetbalwedstrijd, of van bijvoorbeeld de jury bij een turnwedstrijd, heeft de civiele rechter geen bevoegdheid. Dus rood is rood. Waar de rechter wel iets over kan zeggen is over maatregelen die verder gaan dan alleen de wedstrijd, maatregelen rondom sportwedstrijden. Bijvoorbeeld over een schorsing van een voetballer bij een ‘dieprode’ kaart, „de rode kaart bij overtredingen die zo ernstig zijn dat je buikpijn krijgt als je er naar kijkt”, zegt hoogleraar sport en recht Marjan Olfers.

Op de stoel van de sportbond

Die rode kaart blijft hoe dan ook staan, maar als de rechter vindt dat de schorsing te lang is, moet de KNVB die ongedaan maken, zegt Olfers. „De rechter mag niet op de stoel van de sportbond gaan zitten, maar toetst marginaal: hij gaat na of de bond de juiste procedure heeft gevolgd, en of het besluit niet zó onredelijk is dat het niet in stand kan blijven.” Wat je volgens Olfers vaak ziet is dat er onvoldoende hoor en wederhoor is gepleegd.

Een bekend voorbeeld is de toelating van turners tot de Olympische Spelen in 2012. Nederland mocht maar één man sturen, en de turnbond had Epke Zonderland geselecteerd. Turner Jeffrey Wammes was het daar niet mee eens, omdat Zonderland geen ‘vormbehoud’ had laten zien – volgens de regels van de bond een vereiste. De rechter gaf Wammes gedeeltelijk gelijk: de bond moest de selectie opnieuw uitvoeren. Uiteindelijk werd toch Zonderland geselecteerd.

In het geval van Van Gelder is niet helemaal duidelijk wat de juridische grondslag is van de beslissing. Volgens hoogleraar Olfers gaat het waarschijnlijk om de uitvoering van de overeenkomst tussen Van Gelder en NOC*NSF. In de topsportovereenkomst voor atleten in Rio staan algemene normen voor deelnemers, zoals artikel 6: „De topsporter spant zich zoveel als mogelijk in om maximale sportieve prestaties te leveren”, en „de topsporter gedraagt zich op een zodanige wijze als van een goed lid van TeamNL verwacht mag worden, zowel tijdens de sportbeoefening als daarbuiten”.

Dat zijn vrij vage regels, betoogden verschillende juristen de afgelopen dagen, en de vraag is dan of Van Gelder die heeft overtreden: zijn uitgaan, bier drinken en een training missen wangedrag? En bovendien: wangedrag waarvoor wegsturen een passende maatregel is?

Opvallend is dat in de overeenkomst een geschillenregeling staat, die naar het zich laat aanzien niet is gevolgd, zegt Olfers. „Van Gelder had ter plekke kunnen eisen dat er een bindendadviesprocedure werd gevolgd.” Daarmee heeft Van Gelder volgens Olfers een kans gemist.

Naar het zich laat aanzien zal de advocaat van Van Gelder, Cor Hellingman, de topsportovereenkomst deels omzeilen. Hij heeft eerder gezegd dat de maatregel van NOC*NSF onrechtmatig is jegens Van Gelder. Mocht de rechter daarin volgen, dan moet de internationale turnfederatie overtuigd worden hem maandag toe te laten tot de finale.