Deze Groenlandse haai is het langstlevende gewervelde dier ter wereld

De Groenlandse haai kan bijna vierhonderd jaar oud worden, blijkt uit onderzoek van een internationale groep zeebiologen.

Ze zwom al rond toen Rembrandt De Nachtwacht schilderde. Een paar jaar geleden belandde ze in het net van een Groenlandse visser, en daarna bepaalden biologen haar leeftijd: naar schatting 392 jaar. Dat maakt de Groenlandse haai het langstlevende gewervelde dier ter wereld.

Dat schrijft een internationale groep zeebiologen deze vrijdag in het tijdschrift Science. Ze onderzochten in totaal 28 vrouwelijke exemplaren van deze soort.

De Groenlandse haai overtreft hiermee de Groenlandse walvis, die een geschatte levensduur van 211 jaar heeft. Het langstlevende dier tot nog toe is de noordkromp. Van dit koudwaterschelpje werd in 2006 een exemplaar gevonden voor de kust van IJsland dat 507 jaar oud bleek.

Bij leeftijdsbepalingen van vissen worden vaak de zogeheten gehoorsteentjes gebruikt, die jaarringen vormen. „Maar de Groenlandse haai is een kraakbeenvis, en die hebben geen gehoorsteentjes”, zegt John Steffensen die het onderzoek coördineerde, en hoogleraar zeebiologie is aan de Universiteit van Kopenhagen.

Ooglenzen

In dit geval gebruikten de wetenschappers de ooglenzen van de 28 haaien, die tussen 2010 en 2013 waren gevangen en aangeleverd door Groenlandse vissers. De biologen bekeken met name de kern van de ooglens, die in de embryonale fase wordt gevormd. Ze bepaalden daarvan de concentratie van het isotoop 14C. Bij één van de 28 haaien (haai-3) vonden ze een sterk signaal. Dit konden ze koppelen aan de zogeheten bomb-pulse, de periode eind jaren 50 dat er veel nucleaire tests plaatsvonden en de concentratie 14C in de lucht tijdelijk sterk omhoog ging. Zo konden ze, met een speling van een paar jaar, de leeftijd bepalen van deze ene haai.

Op basis van haar lengte berekenden ze de gemiddelde jaarlijkse groeisnelheid van het dier: minder dan 1 centimeter per jaar. Mede op basis van eerder onderzoek aan de groeisnelheid van Groenlandse haaien konden de biologen op basis van de lengte van de andere haaien hun bijbehorende leeftijd bepalen. „Daarbij moet je er rekening mee houden dat de levend geboren jongen zo’n 42 centimeter zijn als ze uit de moeder komen”, zegt Steffensen.

‘Bijna bedreigd’

Er zitten wel wat onzekerheden in de rekenmethode. Daarom schatten de onderzoekers de leeftijd van het langste (5,01 meter) en oudste exemplaar op 392 jaar plus of min 120 jaar. „Dit ene vrouwtje is dus in ieder geval 272 jaar geweest”, zegt Steffensen.

1208WETdehaai2

De Groenlandse haai leeft in het noordelijk deel van de Atlantische Oceaan en de Noordelijke IJszee. Hij zwemt tot dieptes van 1.200 meter en heeft een breed menu waarop onder andere kabeljauw, rog, zeewolf en zadelrob staan. In de eerste helft van de vorige eeuw werd de haai bejaagd om zijn leverolie, die in lampen en machines werd gebruikt. Op de Rode Lijst van natuurorganisatie IUCN staat hij te boek als ‘bijna bedreigd’.

Volgens Steffensen blijkt uit eerder onderzoek dat vrouwtjes van de Groenlandse haai seksueel rijp zijn als ze de 4 meter hebben bereikt. „Dat wil zeggen dat vrouwtjes jongen krijgen vanaf een leeftijd van ongeveer 150 jaar.”