Weer een hitterecord gebroken

De Wereld Meteorologische Organisatie is verrast over de extreem hoge temperatuur dit jaar. Toch wordt volgens Bits of Science een deel van de werkelijke warmte nog verhuld door de traagheid van het klimaat.

Hittegolf in Zuid-Korea in juli Foto AP

Het vijftiende record op rij. Ook juli was weer de warmste maand ooit. Het was wel een beetje verwacht, mede door de uitzonderlijk zware, maar nu uitdovende El Niño, een tijdelijke snelle opwarming in de Stille Oceaan die wereldwijd het weer ontregelt. Maar zo warm.

Het KNMI noemde deze week een warmterecord voor 2016 ‘onafwendbaar’. In het bericht haalt het KNMI de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO) aan die erop wijst dat het al de 378ste maand op rij is met een temperatuur boven het langjarig gemiddelde van de afgelopen eeuw. We moeten terug naar december 1984 voor een ‘te koele’ maand.

David Carlson, directeur van het klimaatonderzoeksprogramma van de WMO, zei tegen persbureau Reuters toch nog verrast te zijn door de hoge temperaturen:

What concerns me most is that we didn’t anticipate these temperature jumps. We predicted moderate warmth for 2016, but nothing like the temperature rises we’ve seen. Massive temperature hikes, but also extreme events like floodings, have become the new normal. The ice melt rates recorded in the first half of 2016, for example – we don’t usually see those until later in the year. […] Also critical is the fact that people survive the heat by using more energy for cooling, thus further depleting the world’s resources.

Op 21 juli werd op een officieel weerstation in Koeweit 54,0 graden Celsius geregistreerd, vrijwel zeker de hoogste temperatuur die ooit is gemeten op het oostelijk halfrond – en misschien zelfs wel wereldwijd, want bij historische records uit het verleden (56,7 graden in Death Valley, Californië in 1913 en 55,0 graden in Kebili, Tunesië in 1931) worden vraagtekens gezet. De WMO onderzoekt hoe die metingen zijn gegaan.

De website Bits of Science concludeert deze woensdag op basis van een uitgebreide analyse, literatuurstudie en gesprekken met klimaatwetenschappers, dat de cijfers een vertekend beeld geven. Want een deel van de extra opwarming door de steeds hogere concentratie van CO2 in de atmosfeer wordt verhuld door de traagheid van het klimaatsysteem.

Bij de huidige concentratie van ruim 400 ppm (delen per miljoen), hoort volgens Rolf Schuttenhelm van Bits of Science eigenlijk een hogere temperatuur, mogelijk tot wel één graad extra – al erkent hij dat de onzekerheidsmarge groot is.

Grafiek van de website Bits of Science
Als oorzaken voor het achterblijven van de werkelijke temperatuur noemt Schuttenhelm onder andere de vervuiling met aerosolen, die een deel van het zonlicht dimmen en tegenhouden. Maar vooral de ‘thermische traagheid’ van het klimaatsysteem doet zijn werk:

De atmosfeer kan relatief snel opwarmen, maar het duurt veel langer voor oceanen en ijskappen ook meegaan naar een nieuw warmer evenwicht. De massa van ijs en water vertraagt zo ook de opwarming van de atmosfeer.

Schuttenhelm en Stephan Okhuijsen, die de gebruikte klimaatdata verwerkte, zien daarin een groot risico:

Met name de kunstmatige afkoeling door aerosolen maskeert de ernst van het onderliggende probleem, en daarmee het besef van de noodzaak voor verregaande CO2-reducties in het heden. Aerosolen blijven relatief kort in de atmosfeer en slaan dan neer op het oppervlak. De CO2-concentratie blijft daarentegen nog eeuwen verhoogd. Er komt een punt dat de lijnen elkaar gaan kruisen, en de werkelijke opwarming door CO2 versneld zichtbaar wordt.

Maar de traagheid van het klimaat biedt volgens Schuttenhelm en Okhuijsen ook een kans. Door de uitstoot van broeikasgassen nu snel te verminderen kan worden voorkomen dat een deel van de nog verhulde extra opwarming daadwerkelijk in de atmosfeer komt.

Schuttenhelm en Okhuijsen bepleiten voor het politieke debat over klimaatverandering het begrip ‘Real’ Global Temperature (RGT), waarmee ze de toekomstige temperatuur bedoelen gerelateerd aan een specifieke CO2-concentratie. Ze erkennen wel de grote mate van onzekerheid die daarmee gepaard gaat. Daarbij gaat het vooral over de ‘klimaatgevoeligheid’ van kooldioxide. ‘Wij moeten aannames doen om onze (indicatieve!) conclusies te trekken’, schrijft Schuttenhelm in een e-mail:

Het is ook best mogelijk dat we het onderschatten - onze planeet staat ook ecologisch zeer onder stress, veel meer dan tijdens de paleo-situaties (Eoceen, Plioceen, interglacialen als Eemien) waar we vaak de worst case scenario’s aan afmeten.

Schuttenhelm koos voor een, zoals hij zelf zegt, ‘tamelijk onorthodoxe methode’ om over die klimaatgevoeligheid wat meer duidelijkheid te krijgen. Hij vroeg zestien wetenschappers die het onderzoeken naar hun best guess, en concludeert op grond daarvan dat 3 graden opwarming bij een verdubbeling van de kooldioxideconcentratie een redelijke, zij het wat conservatieve, inschatting is.

Blogger

Paul Luttikhuis

Buitenlandredacteur Paul Luttikhuis volgt op dit blog nieuws over klimaatverandering. Hij schrijft over sociale en economische gevolgen, over manieren waarop landen zich daarop voorbereiden, over nieuwe wetenschappelijke inzichten en over de onderhandelingen na ‘Parijs’. Regelmatig zullen gastauteurs hun licht laten schijnen op deze thema’s.