‘Iedereen is verenigd tegen de gekte van Mugabe’

Protest Aan de grens met Zuid-Afrika demonstreren Zimbabweanen tegen het importverbod van Mugabe. Nu hij zwakker wordt, lijkt de protestmoeheid van het land voorbij.

Foto Reuters

Het is doods aan een van de drukste grensovergangen van Afrika. Normaal staan bij Beitbridge honderden vrachtwagens rijen dik te wachten om vanuit Zuid-Afrika over te steken naar Zimbabwe. Maar vandaag durft geen truckchauffeur de grens over. „We zijn bang dat onze trucks in brand worden gestoken als we doorrijden”, zegt een chauffeur uit Malawi, die met zijn oplegger op de parkeerplaats naast de slagboom wacht op het sein ‘veilig’.

Zimbabweaanse actiegroepen hebben opgeroepen tot een algehele staking aan alle grenzen van hun vaderland. De aanzwellende protesten tegen de 36 jaar durende regering van president Robert Gabriel Mugabe (92) in eigen land, sijpelen de grenzen over.

„We willen alle grensposten sluiten uit protest tegen de onrechtvaardige wetten van Robert Mugabe”, zegt Promise Mkwananzi, van actiegroep Tajamuka, wat in het Shona betekent: ‘we hebben genoeg gehad’.

Duurdere dollar

De kiem van de nieuwe protesten ligt in de totale instorting van de economie in Zimbabwe. De schatkist is leeg. De dollars zijn op. Door de instorting van de tabaksprijzen en andere grondstoffen, gecombineerd met de almaar duurder wordende dollar, kan de regering zelfs zijn ambtenaren niet meer betalen. In 2009 leek het nog een goed idee om de Amerikaanse dollar in te voeren als officieel betaalmiddel en de hyperinflatie van de eigen munt te stoppen. Maar de Amerikaanse dollar heeft het leven voor Zimbabweanen onbetaalbaar gemaakt. Daarom winkelden ze massaal aan de andere kant van de grens in Zuid-Afrika, waar de lage koers van de Zuid-Afrikaanse rand de Zimbabweanen nog een beetje koopkracht gaf.

Maar omdat de regering van ZANU-PF door die smokkelroute zijn laatste inkomsten misloopt, is tot nader order vrijwel alle import uit Zuid-Afrika verboden. Voortaan mogen Zimbabweanen alleen nog inkopen doen bij de staat, die de import van buitenlandse goederen heeft gemonopoliseerd. Die wet voedt de protesten van de afgelopen weken, aan beide kanten van de grens. „Dit zijn maffiapraktijken”, zegt Tino Mambeu.

„De regering sluit zijn eigen bevolking op in armoede.”

Apolitieke dominee

Begin vorige maand staken demonstranten gebouwen van de Zimbabweaanse douane in brand. De protesten sloegen vervolgens als een veenbrand over naar de hoofdstad Harare. Niet de oppositie leidt die protesten, maar een apolitieke dominee met de naam Evans Mawarire. Hij startte op internet een actie onder de naam #Thisflag: een oproep om de eer van Zimbabwe en zijn vlag te redden van de eerloze neergang onder Mugabe. De geestelijke moest na doodsbedreigingen naar Zuid-Afrika vluchten.

Maar Zimbabweanen lijken de protestmoeheid van de afgelopen tien jaar achter zich te laten. President Mugabe is fysiek verzwakt. Hij herhaalt zichzelf op spreekbeurten. Hij struikelt over zijn eigen benen. En tijdens een toespraak in Botswana vorige maand kon iedereen zien hoe hij in zijn broek plaste. De publieke vernedering van de president geeft zijn tegenstanders moed.

Maar aan de andere kant van de grens in Zuid-Afrika zit niet iedereen te wachten op demonstraties tegen een president die de hunne niet is. Als actievoerders de weg blokkeren met een Zimbabweaanse vlag, haalt een gespierde Zuid-Afrikaan uit en ramt zijn blote vuist herhaaldelijk op het gezicht van de woordvoerder van de Zimbabweaanse actievoerders.

„Als je wil dat Mugabe opstapt, dan zijn er ook andere manieren om te protesteren. Niet met stakingen. En als ze zo nodig willen staken, dan moeten ze dat vredig doen. Niet door dingen plat te branden”, zegt Welcome Ndlovu van de Vereniging voor Zuid-Afrikaanse grenshandelaren in Beitbridge. Uit angst voor gewelddadige protesten mijden vrachtwagenchauffeurs de grensovergang massaal.

„Maar die chauffeurs rijden niet alleen naar Zimbabwe. Ze gaan ook naar Zambia, Congo, Malawi. Alle handel heeft hier last van.”

Gekte van Mugabe

De Zuid-Afrikaanse politie is groots uitgerukt om de demonstranten bij de grens vandaan te houden. Ook het leger patrouilleert. De Zimbabweaanse actievoerders zien het als het bewijs dat de Zuid-Afrikaanse regering nog altijd president Mugabe de hand boven het hoofd houdt. De protesten zullen niet weggaan, beloven ze. „We staan nu op een keerpunt. Iedereen is verenigd tegen de gekte van Mugabe”, zegt Promise Mkwananzi.

Dan verschijnt een Zuid-Afrikaanse politieagent aan het raam van zijn auto om hem het woord te ontnemen en de demonstranten weg te jagen. De Zimbabweanen vertrekken. Maar hun lot is nu ook een Zuid-Afrikaans probleem.