Van Gelder overtrad de regels. Maar wat staat er precies in die regels?

De weggestuurde Yuri van Gelder heeft gedrag vertoond dat chef de mission Maurits Hendriks “ontoelaatbaar” noemde en heeft hij de geldende regels “op grove wijze” geschonden. Maar wat staat er precies in die regels?

Foto Sander Koning/ANP

Yuri van Gelder is weer terug in Nederland, een kleine week voor de finale op de ringen die hij niet mag turnen. De pers was hij op Schiphol te slim af, maar hij had al eerder laten weten dat hij nog niet zou reageren op wat er precies is gebeurd, waardoor hij per direct terug moest naar Nederland. Met zijn nachtelijke avontuur buiten het olympisch dorp en het drinken van alcohol heeft hij gedrag vertoond dat chef de mission Maurits Hendriks “ontoelaatbaar” noemde en heeft hij de geldende regels “op grove wijze” geschonden. Maar wat staat er precies in die regels? En kan Van Gelder het besluit nog aanvechten?

1. Wat is er gebeurd?

In een persbericht over de beslissing staat dat de leiding van de Nederlandse olympische ploeg - TeamNL - “op voorspraak” van de teamleiding van de turnploeg van de KNGU, de Nederlandse turnbond, heeft besloten Van Gelder naar huis te sturen:

“Hij heeft de normen en waarden die gelden binnen TeamNL en de KNGU-turnploeg op grove wijze overschreden.”

Van Gelder zou in de nacht van zaterdag op zondag, dus nadat hij zich tijdens zijn allereerste olympische deelname ooit als achtste en laatste had geplaatst voor zijn allereerste olympische finale, zijn weggegaan uit het olympisch dorp en “tegen de afspraak in” pas vroeg in de ochtend weer zijn teruggekomen. Dit zou hij ook hebben toegegeven. Toen de teamleiding van de KNGU dit meldde aan TeamNL is in overleg besloten Van Gelder terug te trekken.

Chef de mission Maurits Hendriks heeft het besluit “zeer moeilijk” genoemd, maar benadrukte dat Van Gelders gedrag “ontoelaatbaar” was en “niet hoort” bij deelname aan de Spelen “of welk sportevenement dan ook”:

“Bij een dergelijke overtreding van de geldende waarden binnen TeamNL hebben we geen andere keuze. (…) Onze sporters hebben een voorbeeldrol en daar past dit gedrag absoluut niet bij. (…) Yuri heeft ons geen andere keuze gelaten.”

Hans Gootjes, technisch directeur van de turnbond vult aan dat “binnen ons team dit gedrag niet te tolereren is”:

“De afspraken in het algemeen en de verwachting ten aanzien van sporters die nog in competitie zijn in het bijzonder, zijn glashelder. Vooral als het gaat over het respecteren van onze kernwaarden. Die zijn door Yuri helaas overschreden. Ook met het oog op het handhaven van een optimaal prestatieklimaat hebben we deze maatregel in overleg met TeamNL getroffen.”

Van Gelder zelf wil nog niet reageren. In een verklaring op zijn eigen site staat dat hij de gebeurtenissen “in besloten kring” eerst wil verwerken. Daarna komt hij met een statement. “Wanneer dat gaat gebeuren, is nog onduidelijk.” Zijn management heeft volgens persbureau ANP in een korte reactie gezegd dat hij “aangeslagen” en “kapot” is.

2. Wat staat daarover in de regels?

Elke sporter in de Nederlandse olympische ploeg ondertekent een overeenkomst van sportkoepel NOC*NSF waarin - onder meer - een reeks gedragsregels staan waaraan ze beloven zich te zullen houden.

In artikel 6 - “diverse inspanningen, gedragingen en verplichtingen” - staan een paar punten die mogelijk relevant zijn:
- “De topsporter spant zich zoveel als mogelijk in om maximale sportieve prestaties te leveren zowel ter voorbereiding op als tijdens de Olympische Spelen en geeft daartoe volledig en toegewijd en met een optimale sportieve inzet uitvoering aan het Programma”
- “De topsporter gedraagt zich op een zodanige wijze als van een goed lid van TeamNL verwacht mag worden, zowel tijdens de sportbeoefening als daarbuiten en neemt daarbij onder meer, maar niet uitsluitend het gestelde in de IOC Code of Ethics in acht.”

“Goed gedrag” dat “verwacht” mag worden dus, maar niets expliciet over het al dan niet drinken van alcohol.

Dan even kort die Code of Ethics van het IOC. Ook daarin niets concreets over alcohol en wegblijven uit het olympisch dorp. Wel dat sporters “rolmodellen moeten zijn tijdens de Spelen. Ook punten over fraude, corruptie, het aannemen van cadeaus, wedden op wedstrijden. Het specifiekst in het geval van Van Gelder wordt nog artikel 6:

“Ploegen moeten voorkomen dat ze in welk belangenconflict dan ook terechtkomen en moeten de regels wat betreft belangenconflicten en de effecten op het gedrag van olympische ploegen respecteren.”

Even terug naar de NOC*NSF-overeenkomst. Verderop, in artikel 15, staat er wel wat over het verblijf in het olympisch dorp. Zo heeft de sportkoepel een zogenoemde Awareness-app met gps laten ontwikkelen, een soort tracker, en de sporters worden verzocht deze te gebruiken “zoveel als wenselijk, doch in ieder geval als hij/zij buiten het olympisch dorp is”.

Verder staat er dat de sporters “tot het moment van terugreis naar Nederland” in het dorp verblijven, “tenzij anders overeengekomen met de chef de mission”.

Hans Gootjes van de turnbond refereerde ook nog aan het “optimale prestatieklimaat”. Daarover staat kort onder artikel 8 iets wat relevant kan zijn: als in overleg met de chef-arts besloten wordt dat een sporter redelijkerwijs niet aan de “te verwachten sportieve prestatie” kan voldoen, dat dan “wordt afgezien van (verdere) deelname” aan de Spelen.

Het is onduidelijk of de interne regels en normen en waarden binnen de KNGU nog aanvullende beperkingen opleggen, de turnbond wilde rond de zaak van Van Gelder helemaal nergens op ingaan.

Tot slot wat betreft de strafmaat bij overtreding van de regels. In artikel 20 wordt uitsluiting inderdaad genoemd als een gevolg van het niet naleven van de afspraken. Maar Van Gelder had ook een mildere straf kunnen krijgen, bijvoorbeeld het verlies van (het recht op) de medaillebonus. Die 25.500 euro voor goud, 19.125 euro voor zilver en 12.750 euro voor brons.

3. Kan Van Gelder nog wat doen?

In zijn contract staat dat een atleet goed gedrag moeten vertonen. “Dat is een zogeheten ‘open norm’”, zegt Marjan Olfers, hoogleraar Sport en Recht aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. “Maar wat betekent dat nou eigenlijk? Ga je pas te ver als je dronken of lallend rondloopt? Of is één biertje al te veel?” Daar zijn volgens Olfers mogelijk mondelinge afspraken over gemaakt. In zijn contract staat dat “bindend adviseurs” kunnen bepalen of een sanctie redelijk is. Als er een conflict is over het al dan niet schenden van een contract, mogen de partijen die tegenover elkaar staan een adviseur aandragen, de derde adviseur is onafhankelijk. Wat zij bepalen is bindend en kan afwijken van een eerder besluit. “Ik denk dat er nog geen bindend adviseurs zijn betrokken bij het besluit”, zegt Olfers. “Daar zou je toch aan refereren in een persverklaring als daar gebruikt van is gemaakt?”

Maar Olfers verwacht niet dat Van Gelder de beslissing gaat aanvechten. “Het feit dat Yuri meteen op het vliegtuig is gestapt, zegt genoeg.”

Met medewerking van Kim Bos.

Overeenkomst Olympische Spelen Rio 2016

IOC Code of Ethics (2016)