Links of rechts

‘Nu moet je aan Floor vertellen waarom je fan bent van Donald Trump.” Het verzoek komt onverwacht. We hebben het al een half uur over groenten en planten, niets wees erop dat het gesprek een politieke wending zou nemen. Maar de vriendin bij wie ik op bezoek ben, heeft er genoeg van en eist dat haar huisgenoot, die net een betoog begon over een rieten plantenbak, overschakelt naar de Amerikaanse presidentsverkiezingen.

Hij begint direct te vertellen waarom Trump zo’n verademing is: hij is tegen vrijhandelsverdragen zoals TTIP en wil banen terughalen naar Amerika. Oké, Bernie Sanders was beter geweest, maar ook Trump wil de globalisering te lijf gaan.

Dat klinkt bekend voor wie onlangs analyses heeft gelezen van wat de boze burger beweegt. De diagnose van de verschijnselen Trump/Wilders/Le Pen/Brexit luidt nu: de ‘verliezers’ van de globalisering pikken het niet meer. Ze eisen meer democratie en sociale zekerheid.

Hé, waar hebben we dat eerder gehoord, dacht ik. Vijf jaar geleden kampeerde ik een nachtje als verslaggever bij Occupy Amsterdam en daar hadden mensen dezelfde zorgen. Ze wantrouwden de macht en vonden dat alles over hun hoofden heen werd beslist. De pleidooien voor directe democratie die je nu vooral hoort van Geert Wilders klonken daar ook al. Geen wonder dat tweederde van Wilders’ achterban sympathie had voor Occupy, zoals destijds bleek uit een peiling van Maurice de Hond.

Het had toen weinig effect. De opstandelingen werden bespot door ongeveer iedereen, rechtse media als Powned en GeenStijl voorop. Links is kennelijk echt uit de mode, dacht ik.

Wat blijkt nu: linkse partijen waren al die tijd juist niet links genoeg. Tenminste, dat is de conclusie van een hele stoet denkers die nu stellen dat links zijn achterban heeft verraden door mee te doen met dereguleren en privatiseren.

Maar wat is nu eigenlijk nog links of rechts? Wie denkt in die tegenstelling wordt geconfronteerd met verwarrende taferelen. De ‘rechtse’ Nigel Farage die vorig jaar tegen de ‘linkse’ Alexis Tsipras schreeuwde dat die het Griekse volk had uitgeleverd aan de banken. De ‘rechtse’ Thierry Baudet die triomfantelijk een artikel twittert waarin de ‘linkse’ econoom en Occupy-sympathisant Joseph Stiglitz de euro bekritiseert. Diezelfde Stiglitz prees vorige week in een artikel de Scandinavische welvaartsstaat aan – vast niet de oplossing die Baudet of Farage voor ogen heeft.

De gebruikelijke politieke kampen bestaan niet meer. Dat is verwarrend, maar ook interessant: iedereen die dacht een helder wereldbeeld te hebben zal dat nu opnieuw moeten bevragen.

Floor Rusman (f.rusman@nrc.nl) vervangt Tom-Jan Meeus in deze wisselcolumn met Jutta Chorus.