Frisdranksprookje

Vandaag drinken we Exota. De frisdrank met een eigen affaire staat weer in de supermarkt.

Een frisdrankfabriek. ANP

Als iets ‘eindigt als een fles Exota’, dan betekent dat zoiets als: ten onder gaan na negatieve media-aandacht. Toen er alleen nog maar Nederland 1 en 2 op tv waren, wijdde Marcel van Dam drie afleveringen van zijn consumentenprogramma De Ombudsman aan explosieve frisdrankflessen. In de eerste aflevering een jongetje dat door een ontploffende frisdrankfles zijn oog verloor. In de tweede aflevering valt de naam Exota, als Van Dam oproept gevallen van ontploffende Exotaflessen te melden. Hij krijgt ‘meer dan driehonderd’ reacties en in de derde aflevering leest hij die brieven van Exota-slachtoffers voor. ‘Mijn zoontje van vijftien maanden zat in de keuken op de grond toen er zonder dat hij er aankwam een fles Exota ontplofte.’
Knal. Na elk citaat werd een uit elkaar spattende – merkloze – fles getoond.
‘Het gevolg was een slagaderlijke bloeding.’
Knal.

animation (6)

Dat was in 1971. Ton Verhoeven had nog nooit van Exota gehoord toen hij een paar jaar geleden een glazen fles „in een oude schuur” vond. Mooie fles, dacht hij, verder niets. Zijn ouders reageerden enthousiaster. Zij kenden het drankje uit de jaren vijftig, toen priklimonade nog een luxeproduct was dat maar één keer per week op tafel kwam. Nostalgie. Met twee ondernemende vrienden uit Veghel blies Ton Verhoeven Exota nieuw leven in. ‘Ambachtelijke limonade, sedert 1932’, staat erop. En heel retro: ‘met echte suiker’. Het klassiek-rode Exota-logo doet het goed in het moderne supermarktschap.

De knallende fles van de Ombudsman was geregisseerd. De fles werd met een kogeltje tot ontploffing gebracht. Dat zei Van Dam er ook bij, dat hij TNO Delft had gevraagd een willekeurig uit elkaar springende fles te filmen, maar het deed er niet meer toe. Na die uitzending van 1971 kelderde de verkoop van Exota. „Meneer Van Dam heeft Exota de vernieling in geholpen en daar moet hij voor boeten”, zei de advocaat van het limonademerk. 27 jaar na die uitzending moest de VARA bijna 8 miljoen gulden aan Exota betalen.

Het schandaal is inmiddels zo lang geleden, dat de nieuwe eigenaren de geschiedenis in hun voordeel kunnen gebruiken en Exota als retrodrankje in de markt zetten. Elk ander nieuw merk zou een moord doen voor zo’n authentiek verhaal. Het mooie is, zegt Verhoeven, dat ze niks van frisdrank wisten, „en dus niet worden gehinderd door enige kennis”. Ze proberen ook maar wat, zegt hij, „we vinden dit soort dingen leuk om te doen”. Het woord ‘kwajongens’ gebruikt hij vaak. Al zijn ze niet echt jongens meer. Ze zijn alle drie ‘bijna vijftig’, ervaren ondernemers, één met een notering in de Quote 500.

Marcel van Dam vindt overigens niet dat hij Exota eigenhandig naar de vernieling heeft geholpen. In 2004 schreef hij in zijn Volkskrant-column dat het merk Exota ‘pas een jaar of zeven na de uitzending uit de markt is gehaald’. En dat de VARA en hij ‘werden veroordeeld omdat in de uitzending alleen de naam Exota werd genoemd en geen andere merknamen’.

Voor het verhaal van de kwajongens uit Veghel maakt die nuance niet meer uit. Ze hebben tien Exota-luchtbuksen laten maken. Als Marcel van Dam sorry komt zeggen in Veghel, zegt Ton Verhoeven, „dan mag hij er ook een mee naar huis nemen”. Dat zou ook een goed verhaal zijn.