De remmen kunnen los nu ‘De fractie’ stopt

Het slotseizoen van de politieke dramaserie is beter dan voorheen.

Het laatste seizoen van 'De fractie' (VPRO)

Op deze maandagavond, middenin augustus, tegen elven, begon het derde seizoen van de politieke dramaserie De fractie (VPRO), om er nog negen werkdagen avond na avond doorheen gejast te worden. Het slotseizoen, vertelde producent Gijs van de Westelaken in de VPRO Gids, zou uitgezonden worden op een digitaal, betaald NPO-kanaal. Voor de liefhebber. Want het gekonkel binnen de fictieve politieke partij VPN bleef een matig gelukt polderaftreksel van House of Cards of Borgen. De meeste kijkers hadden het wel gezien.

Probleempje: dat digitale kanaal bestaat nog niet. De late uitzendingen in deze zomerweken waren het alternatief. Je moet het misschien omdraaien: een geluk, nu kan de serie gebingewatcht worden. Want dit seizoen van De fractie is beter dan voorheen. Ik zag al alles, maar zal weinig verklappen – aanhaken kan nog.

De scenarioschrijvers hebben revanche genomen, er is ruimte voor uitspattingen, zoals maandag al bleek uit de openingsscènes, een malle droom van gewezen spindoctor Vincent. In zijn droom betreedt hij een kale loods, waar de VPN-fractieleden achter een Laatste Avondmaal-achtige tafel zitten, decadent dinerend, hem uitlachend om zijn drankprobleem. Ze zitten er warmpjes bij en verstoten de kwetsbare, ‘gewone man’ – dat lijkt de boodschap.

Het sluit aan op de rode draad van dit seizoen: hoe een Kamerfractie uiteenvalt door zelfgenoegzaamheid en een non-existent antwoord op het populisme, dat de gewone man wel zegt te bedienen, en hem weet te overtuigen.

Daarmee heeft De fractie eindelijk een verhaal dat groter is dan interne politieke wissewasjes. Daarover ging de serie, net als de (betere) politieke thrillerseries uit het buitenland. De actuele relevantie zat de vorige seizoenen in gimmicks: mensen als Ferry Mingelen liepen rond, Pauw was ook in dit parallelle universum een machtsfactor en in de week voor de uitzending werden er nog even wat scènes opgenomen waarin recente Binnenhof-ophef langskwam. Maar een verháál over de actualiteit vertel je daarmee nog niet.

Nu wel: het vluchtelingenvraagstuk verscheurt de fractie, en diep ook. Binnen de VPN-fractie botsen de klassiek-linkse hardliner, de boze populist en de polderende liberale rest. Dat herinnert je eraan: aan welke kant van het politieke spectrum stond de VPN, de ‘Vrijzinnige Partij Nederland’, ook alweer? Iets linksigs, maar duidelijk wordt het niet, en de fractieleden zelf weten het ook nauwelijks. Hun werk ging, eerlijk is eerlijk, toch al meer over presentatie dan over ideologie.

Precies dat is het probleem. En dat geeft een aardige analyse van de huidige Nederlandse politiek: de vluchtelingenkwestie is bij machte om nieuwe verhoudingen af te dwingen, omdat gevestigde partijen een visie en een plan moeten stellen tegenover populistische holle frasen en bangmakerij. Maar wát dan, en kunnen die partijen dat wel? Een maand voordat de verkiezingscampagne begint, voelt De fractie ineens heel actueel.