Waarom zijn stamceldonoren nodig? En waarom zijn ze zo moeilijk te vinden?

Een nieuwe campagne moet het tekort aan stamceldonoren bestrijden. Donoren kunnen een doodzieke patiënt redden.

ANP / Koen van Weel

1 Waarom zijn stamceldonoren nodig?

Enkele duizenden patiënten krijgen jaarlijks een vorm van bloedkanker. Die is soms te onderdrukken met zeer zware chemotherapie of bestralingen, maar alleen te genezen door een stamceltransplantatie. Er zijn in Nederland ongeveer 104.000 mensen die zich hebben aangemeld als stamceldonor, maar dat is veel te weinig om alle patiënten te helpen. Reden daarvoor is dat een matchende donor moeilijk te vinden is. Voor sommige leukemiepatiënten kan helemaal geen match gevonden worden, waardoor ze overlijden. Als een match lang op zich laat wachten, is een patiënt door bestraling of chemokuur soms te zwak geworden. In een campagnefilmpje vertelt ex-leukemiepatiënt Siemon, die een stamceltransplantatie kreeg: „Een paar weken later was ik al afgetakeld. Dan was ik hier waarschijnlijk niet meer geweest.”

2 Wat maakt het zo moeilijk een match te krijgen?

Bij een patiënt met leukemie is de aanmaak van nieuwe bloedcellen, de bloedfabriek, ontregeld. Carine Mijnarends van Stichting Matchis, dat patiënten koppelt aan potentiële donoren:

„Simpel gesteld: alleen een nieuwe bloedfabriek – in feite een nieuw afweersysteem – kan de ziekte genezen.”

Dat is vrij ingewikkeld, vertelt Mijnarends, omdat het afhankelijk is van vele biologische variabelen of het lichaam van de zieke patiënt de nieuwe stamcellen accepteert. Er zijn dus heel veel potentiële donoren nodig om een match te kunnen vinden. Per jaar wordt gemiddeld 1 op de 1.000 geregistreerde donoren ook daadwerkelijk opgeroepen om te doneren.Gemiddeld wordt per jaar 1 op de 1.000 donoren opgeroepen

3 Wat moet een stamceldonor doen?

Matchis krijgt ieder jaar 650 patiënten aangemeld die per direct een donor nodig hebben. Ter vergelijking: de wachtlijst voor een donornier bestond in 2015 uit 576 patiënten, die voor een hart uit 102 mensen.

Voor de stamcelpatiënten worden via een algoritme de biologische specificaties vergeleken met de (geanonimiseerde) biologische details van potentiële donoren. Is er een match, dan zoekt Matchis uit welke donor hoort bij de gegevens in de databank. Mocht de donor nog altijd openstaan voor stamceldonatie, dan krijgt diegene eerst een medicijn toegediend waardoor versneld stamcellen uit de botten worden opgenomen in de bloedbaan.

Via een apparaat worden stamcellen vervolgens uit het bloed gefilterd. De donor krijgt het gefilterde bloed terug. De overgebleven, gezonde, stamcellen worden zo snel mogelijk naar de leukemiepatiënt vervoerd. Dat kan ook een patiënt in het buitenland zijn, want de stamceldonorbanken werken internationaal. Als de stamcellen niet worden afgestoten door het lichaam van de patiënt, dan kan die na enkele maanden weer redelijk op de been zijn.