Wel of geen aanslagen op moslims? Machtsstrijd verdeelt Boko Haram

Nigeriaanse terreurgroep Een zoon van de oprichter wil terug naar de ideologische wortels: wel kerken en militairen als doelwit, niet moslims.

Mensen die zijn gevlucht voor het geweld van Boko Haram staan in de rij voor een kliniek van Unicef in het noordoosten van Nigeria. Foto Stefan Heunis/AFP

Tot voor kort waren er in het noorden van Nigeria vrijwel dagelijks zelfmoordaanslagen, uitgevoerd door kinderen. Maar de afgelopen tijd komen er geen meldingen meer van zulke aanslagen door Boko Haram.

Dat goede nieuws markeert een versplintering van de terreurgroep. Speculaties over interne machtsstrijd ontstonden vorige week toen Boko Haram’s militaire leider Abubakar Shekau opzij werd geschoven door Abu Musab al-Barnawi. „Een poging tot staatsgreep”, reageerde Shekau.

Shekau sloot begin vorig jaar een verbond met Islamitische Staat. IS lijkt Shekau nu te hebben vervangen door Al-Barnawi – een schuilnaam die aangeeft dat hij uit de Nigeriaanse deelstaat Borno komt.

Volgens journalist Ahmad Salkida uit Borno is Al-Barnawi een zoon van Mohamed Yusuf, de in 2009 door het leger standrechtelijk geëxecuteerde oprichter van Boko Haram.

Die bloedverwantschap en zijn uitspraken in gesprek met de IS-publicatie Al-Naba doen een koerswijziging vermoeden. Al-Barnawi pleit voor aanslagen op kerken en militaire doelen, en niet op moslims. Onder Shekau concentreerde Boko Haram zich op zelfmoordaanslagen op markten, scholen en zelfs moskeeën, uitgevoerd door jongetjes en vooral meisjes. Het overgrote deel van de 20.000 doden door Boko Haram sinds 2009, toen Shekau leider werd, is moslim.

Shekau noemde Al-Barnawi „een ongelovige die een verkeerd geloof predikt”. Volgens Shekau heeft IS-leider Abu Bakr al-Baghdadi zich laten voorliegen door aanhangers van Al-Barnawi. Op de website African Arguments schrijft analist Omar Mahmood dat IS al maandenlang alleen melding maakt van aanslagen door Boko Haram op militaire doelen door mannelijke zelfmoordenaars. Kennelijk bestaat er dus al langer wrevel binnen IS tegen Shekau, wiens groep overigens wel de grootste blijft binnen Boko Haram. Shekaus aanhangers houden zich op in het Sambisawoud en in de Mandarabergen aan de grens met Kameroen. De strijders van Al-Barnawi opereren rond het Tsjaadmeer.

Boko Haram is begin jaren negentig opgericht door Mohammed Yusuf. Sinds 2003 hield hij er een eigen leger op na, dat ware veldslagen voerde met Nigeriaanse veiligheidstroepen. Maar onder hem was Boko Haram ook een religieuze en sociale beweging in de traditie van de talrijke jihadistische groepen in de regio, met bijzondere aantrekkingskracht op de miljoenen kansarme moslims in Noord-Nigeria. Yusuf richtte een ziekenhuis en scholen op. Zijn zoon en tot nieuwe leider uitgeroepen Al-Barnawi lijkt zich in die meer ideologische traditie te willen voegen. Shekau daarentegen liet allerlei soort rekruten tot Boko Haram toe, ook pure criminele bendes.

Shekau slaagde erin een gebied in te nemen met de omvang van België. Daar heeft het Nigeriaanse leger samen met soldaten uit buurlanden de afgelopen maanden een einde aan gemaakt. Met de komst van de nieuwe president Buhari is de corruptie in de strijdkrachten ter hand genomen en de effectiviteit van het leger toegenomen. Maar verslagen is Boko Haram nog zeker niet.

De interne ruzies in Boko Haram betekenen goed nieuws voor Buhari. De strijd in het noordoosten tegen Boko Haram heeft voor de president nu zelfs geen prioriteit meer. Een opgelaaide rebellie in de zuidelijke Deltaregio vormt een groter gevaar. Een mysterieuze groep opstandelingen blaast daar oliepijpleidingen op, waardoor de olieproductie dramatisch is verminderd en Nigeria in steeds grotere financiële problemen geraakt.