Europa moet eigen waarden hoog houden tegenover Turkije

nrcvindt

Nog altijd werken de afspraken die de Europese Unie in maart van dit jaar met Turkije maakte over opvang van vluchtelingen. De jongste cijfers van de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR tonen een gestage daling: juli vorig jaar arriveerden 12.586 mensen in Europa via Turkije, afgelopen maand waren dat er 602. Waarbij de kanttekening past dat het vluchtelingenprobleem hiermee niet is opgelost. Het probleem is slechts voor de landen van de Europese Unie ‘opgelost’. De vluchtelingen bivakkeren nu voor een belangrijk deel elders.

De vraag is hoe lang dit nog zal duren. Turkije heeft gedreigd het akkoord met de EU op te zeggen als de afspraken over visumliberalisatie niet worden nagekomen. Samen met 6 miljard euro aan steun voor vluchtelingenopvang was het geleidelijk invoeren van visumvrij reizen voor Turken één van de toezeggingen.

Een weinig verheffend machtsspel met mensen dreigt, waarbij van Turkse zijde de hekken meer worden opengezet, naarmate men minder zijn zin krijgt. Het is een direct gevolg van de aard van de afspraak eerder dit jaar, waarbij de vluchtelingen werden gekoppeld aan het visumvrij reizen. Dit is de geopolitieke werkelijkheid van nu: pijnlijk maar waar.

Na het dreigement van de Turkse minister van Buitenlandse Zaken Cavusoglu om het akkoord op te zeggen gaf de Duitse vice-bondskanselier Sigmar Gabriel het enig juiste antwoord toen hij zei dat Europa zich onder geen beding moest laten chanteren. Ook de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders (PvdA) getuigde van een juiste houding door te stellen dat van eenzijdige deadlines geen sprake kan zijn.

De afspraak was ooit dat Turkije aan 72 voorwaarden diende te voldoen om geleidelijk aan tot visumvrijstelling over te gaan. Er resteren nog vijf opgaven voor Ankara om in lijn te komen met de Europese standaarden, waaronder het juridisch kader bij maatregelen in het kader van terrorismebestrijding. Juist op dit punt houdt Turkije er andere definities op na, al helemaal na de couppoging van vorige maand.

Vanzelfsprekend is een staat gerechtigd zich te wapenen tegen reële bedreigingen, maar de in gang gezette zuiveringsoperatie tegen vermeend andersdenkenden is buitenproportioneel en tart de elementaire beginselen van de rechtsstaat. Het uitroepen van de noodtoestand – waarvoor de Turkse regering goede redenen gehad kan hebben – mag geen vrijbrief zijn voor onbeperkt optreden. Een mogelijke herinvoering van de doodstraf waar de Turkse president Ergodan zondag tijdens een massademonstratie in Istanboel wederom op hintte, zorgt voor nog verdere verwijdering.

Duidelijk is dat onder deze omstandigheden van visumvrijstelling geen sprake kan zijn, ook al zet deze het vluchtelingenakkoord onder druk. De Europese Unie heet, behalve een economische en praktisch-politieke, ook een waardengemeenschap te zijn. In dit geval kan de Unie letterlijk laten zien wat zij waard is.