‘Ban Erdogan uit de Duitse klaslokalen’

Duitse Turken

Onder de drie miljoen Turken in Duitsland groeien de spanningen. Duitse politici willen niet dat de Turkse binnenlandse strijd overslaat.

Foto AFP

Vlak na de mislukte coup in Turkije kwam de Turkse consul in Stuttgart met een verzoek. Of Baden-Württemberg nog eens goed wilde kijken naar scholen, verenigingen en instellingen in de deelstaat die in de ogen van de Turkse regering onder de Gülenbeweging vallen. Kon alles wat daar gebeurde de toets der rechtsstatelijkheid wel doorstaan?

Minister-president Kretschmann (Groenen) vertelde dit woedend in een tv-gesprek. Turkije heeft niets te maken met de scholen in Duitsland, fulmineerde hij.

Maar feit is dat de jacht in Turkije op alles wat met de prediker Fethullah Gülen te maken heeft, ook schokgolven veroorzaakt in Duitsland – de Turkse minister van Buitenlandse Zaken heeft al uitleveringsverzoeken aangekondigd. Kretschmanns ambtgenoot in Rijnland-Palts, Malu Dreyer (SPD), reageert gealarmeerd:

„Binnenlandse conflicten uit Turkije mogen niet bij ons worden uitgevochten.”

Voor een deel gebeurt dat al. In Duitsland wonen ruim drie miljoen Turken, van wie ongeveer één miljoen ook de Duitse nationaliteit hebben. In Stuttgart en Keulen gaan lijsten rond van winkels en restaurants van vermeende Gülen-aanhangers, die geboycot zouden moeten worden. In München zijn de ruiten van een Gülenschool ingegooid. Het zijn „scènes die in Duitsland aan de jaren dertig herinneren”, waarschuwt de radiozender Deutschlandfunk.

Een meerderheid van de Turken in Duitsland is vóór Erdogan. Bij de presidentsverkiezingen in 2014 stemde 69 procent voor hem; een jaar later kreeg zijn AK-partij 60 procent van de ‘Duitsturken’ achter zich. Dat is meer dan in eigen land.

Lange arm

De grootste migrantenorganisatie is Ditib, een overkoepelende Turkse moslimgroep. Zij beheert ongeveer 900 moskeeën en is een logische gesprekspartner voor overheden. Ditib wordt betaald door Diyanet, het directoraat voor religieuze zaken in Ankara en wordt wel beschouwd als de lange arm van Erdogan in Duitsland – al verwierp Ditib deze suggestie maandag als „stigmatisering … door extreem-rechts”.

Minister-president Dreyer van Rijnland-Palts wil geen zaken meer doen met Ditib. De gesprekken over onder andere godsdienstonderwijs op staatsscholen zijn opgeschort. Ook in de deelstaten Nedersaksen, Hessen en Noordrijn-Westfalen wordt dit overwogen. Steeds meer politici zetten vraagtekens bij deze organisatie, die ook de in Turkije opgeleide imams financiert. Sevim Dagdelen (Die Linke): „Wie Ditib in Duitse klaslokalen laat, laat bijna Erdogan in het klaslokaal.’’ En Volker Beck (Groenen):

„Wie met Ditib samenwerkt, werkt met Ankara samen en niet met een religieuze gemeenschap.”

Van verschillende kanten komen berichten dat Turken bij moskeeën geweigerd worden omdat ze sympathisanten van Gülen zouden zijn. Zeki Genc, die al 43 jaar in Duitsland woont, vertelde Deutschlandfunk dat hij een e-mail kreeg met het verzoek om namen door te geven van Gülen-aanhangers en -organisaties om „ook de allerlaatste [Gülen-aanhangers] te ontmaskeren’’. In de mail stond een telefoonnummer van het bureau van Erdogan.

Opening van zaken

„Het kan zijn dat we het Turkse conflictpotentieel in onze samenleving tot nu toe onderschat hebben”, schreef de Frankfurter Allgemeine Zeitung. Een politicus die voortdurend waarschuwt voor de spanningen onder de Duitse Turken, is Cem Özdemir, voorzitter van de Groenen, het eerste Bondsdaglid met Turkse ouders. Hij wijst op de invloed die Erdogan heeft op Duitse Turken, maar eiste afgelopen weekeinde ook opening van zaken van de naar schatting 100.000 Gülen-aanhangers in Duitsland.

„De Gülenbeweging moet zelf helder maken wat zij eigenlijk is, een conservatieve moslimgeloofsgemeenschap, een missionair carrièrenetwerk of een moslimpolitieke en in wezen radicale beweging.”

Özdemir is niet de eerste die deze vraag stelt. De veiligheidsdienst van Baden-Württemberg heeft in 2014 bronnenonderzoek gedaan naar de Gülenbeweging. In Duitsland telt zij rond de 300 verenigingen, 24 erkende privéscholen en 150 huiswerkcentra. De conclusie daarvan was dat er in het gedachtengoed van de Fethullah Gülen een aantal elementen zit die zich slecht verhouden tot de rechtsstaat, maar dat er geen indicaties zijn dat de beweging in haar optreden in Baden-Württemberg tegen de grondwet in gaat.