Nieuwe Thaise grondwet moet macht Thaksin breken

Referendum 60 procent van de Thai stemden zondag voor de grondwet. Maar het leger hield de pen vast.

De Thaise juntaleider Prayuth Chan-ocha spreekt de media toe bij een stembureau in Bangkok tijdens het referendum over de nieuwe grondwet. Foto: Jorge Silva/Reuters

De Thai hebben ervoor gekozen de democratie ernstig te beperken. In wat ooit een florerende democratie was, krijgt het leger blijvend een grote politieke rol. In een referendum stemde zondag – met ruim 90 procent van de stemmen geteld – meer dan 60 procent voor een nieuwe grondwet.

De junta, die sinds mei 2014 in Thailand aan de macht is, hield daarbij de pen vast, en dat is te merken. Zo mag het leger het hele Hogerhuis benoemen, dat een zwaarwegende stem krijgt bij de benoeming van een premier, die grondwettelijk wordt verplicht het twintigjarenplan van de junta uit te voeren.

De maatregelen zijn volgens de junta nodig voor de stabiliteit. In de praktijk is de constructie bedacht met één doel: het breken van de politieke macht van miljardair en politicus Thaksin Shinawatra.

Lees ook hoe generaal Prayuth in mei 2014 de macht greep: Leger zet Thailand snel naar z’n hand

De 67-jarige Thaksin, in 2001 tot premier verkozen, was geliefd bij de arme bevolking in het noorden. De boeren kregen een ziektekostenverzekering, wegen en telecommasten. Thaksins armoedebestrijding ging gepaard met corruptie, verspilling en vriendjespolitiek, maar bleek effectief: sinds 2001 hebben de opeenvolgende politieke partijen van Thaksin alle vrije verkiezingen gewonnen.

Zo kenterden de Thaise electorale verhoudingen. De relatief rijke, hogeropgeleide en intellectuele stedelingen in Bangkok waren plots in de minderheid. Officieren, rechters en academici zagen met lede ogen aan dat zij het niet meer voor het zeggen hadden.

Steeds weer een Thaksin-premier

Dat resulteerde in een decennium van conflict, ingeluid door een militaire coup in 2006 die Thaksin afzette. Het dieptepunt was in mei 2010: meer dan negentig Thaksin-aanhangers werden bij protesten door het leger doodgeschoten. Begin 2014 was Thailand meerdere premiers en staatsgrepen verder. Thailand was gepolariseerd. De situatie zat muurvast: Thaksin-premiers werd regeren onmogelijk gemaakt, maar nieuwe verkiezingen leidden steeds tot een nieuwe Thaksin-premier.

Bevelhebber Prayuth Chan-ocha doorbrak de impasse. Op 22 mei 2014, een paar maanden voor zijn verplichte pensioen, stuurde hij tanks de straat en liet hij alle politieke kopstukken arresteren.

Sindsdien gelden mensenrechten en burgerlijke vrijheden niet meer. Demonstreren is verboden. Het aantal draconische vonnissen voor belediging van het koningshuis neemt sterk toe. De repressie regeert. Verkiezingen worden keer op keer uitgesteld. In aanloop naar het referendum mocht er geen campagne gevoerd worden tégen de nieuwe grondwet, op straffe van tien jaar cel. Veel Thai hadden geen idee waarover ze stemden.

Onder de nieuwe grondwet mogen de Thai volgend jaar een parlement kiezen, belooft Prayuth. Iedereen in Thailand weet hoe precair de timing is. De 88-jarige koning Bhumibol Adulyadej is al jaren ernstig ziek. Thai zijn verplicht hem te vereren en zo fungeert hij als een verbindende factor. Niemand kan voorspellen wat er gebeurt als hij overlijdt, maar zeker is dat het zeer koningsgezinde leger en de elite in Bangkok dan dicht bij de macht willen zitten. Met de nieuwe grondwet is dat een feit.