Ook in Rio is het evenwicht zoek

Chaos en crisis

De ‘Improvisatie Spelen’ van Rio de Janeiro onderstrepen nog eens dat het IOC op een belangrijk kruispunt is aangekomen. Het wereldevenement moet soberder, gastlanden dreigen eraan onderdoor te gaan.

Foto BEN STANSALL / AFP

Er komen tegenstrijdige berichten uit het olympisch dorp in Rio de Janeiro, waar zo’n 10.500 sporters hun intrek hebben genomen. Velen brommen, anderen zijn tevreden.

Er komen tegenstrijdige berichten van de straten van Rio, met zijn uitermate stroperige verkeersstromen. Velen vloeken, anderen halen laconiek de schouders op.

Er komen tegenstrijdige berichten uit de perszalen in Rio, die van alle luxe zijn ontdaan, urenlang zelfs zonder drinkwater. Velen mopperen, anderen doen gewoon hun werk.

Rio de Janeiro kan evenwel niet nu al worden afgerekend op de organisatie van de Olympische Spelen, voordat de eerste medailles zijn uitgereikt. De miljoenenstad aan de Braziliaanse kust verdient een eerlijke kans zijn ware gezicht te laten zien. Ook bij het WK voetbal in 2014 was vooraf veel kritiek op de werkwijze van de Brazilianen, niet in het minst van de bevolking zelf, maar toen het evenement eenmaal was begonnen liepen de massa’s alsnog uit voor ’s werelds beste voetballers.

Maar wie de complete chaos in Rio de Janeiro van de laatste dagen aanschouwde houdt zijn hart vast, nu de eerste Olympische Spelen op het Zuid-Amerikaanse continent echt zijn begonnen. Onderschatting van de kolossale omvang van het evenement, in combinatie met last minute-bezuinigingen vanwege de diepe economische crisis, zijn op tal van plekken tastbaar.

De stad lijdt niet alleen onder een chronisch verkeersinfarct, waarbij zelfs de voor de Spelen aangewezen rijbanen vollopen met willekeurig ander verkeer, sporters, begeleiders en vertegenwoordigers van de media zien moedeloos aan hoe kostbare tijd wordt opgegeten bij eindeloze rijden voor beveiligingspoorten, bushaltes en andere knooppunten in het olympische leven.

Oppimpen

Het is veelzeggend dat NOC*NSF in de gauwigheid bijna een half miljoen euro extra uittrok om de behuizing van de Nederlandse sporters wat op te pimpen. Wegens de bezuinigingen van de Braziliaanse organisatie waren de appartementen nagenoeg kaal opgeleverd, zonder tv of meubilair.

De klachten versus de lovende recensies weerspiegelen de ambivalente gevoelens die de eerste Spelen in Zuid-Amerika oproepen. Velen vragen zich af de stad wel geschikt is voor een mega-evenement als de Olympisch Spelen, anderen zien de charme van het Braziliaanse vermogen tot improvisatie.

Hoe de medailles de komende weken ook worden verdeeld , het Internationaal Olympisch Comité (IOC), verantwoordelijk voor de volksverhuizing naar Brazilië, wordt wederom geconfronteerd met vooral negatieve effecten van het gigantisme. De Olympische Spelen moeten versoberen, vindt intussen ook het IOC.

De omvang van de Spelen stelt Rio de Janeiro voor problemen die voormalige olympische steden al eerder ervoeren. En de oplossingen waren soms rigoureus. Waar China wijken platwalste ten faveure van stadions schoof Rusland een heel dorp opzij om ruimte te maken voor het olympisch park aan de Zwarte Zee.

Gemeenschappelijke deler in alle olympische steden is de gestaag stijgende kostenpost. De operationele kosten van Olympische Spelen – zo’n 4 miljard euro – kunnen doorgaans nog wel worden gedekt door de IOC-subsidie, sponsorinkomsten en kaartverkoop, maar de extra uitgaven, vooral aan infrastructuur, maken de Spelen vaak extreem duur, met de ruim 40 miljard euro in Sotsji als uitschieter.

Volgende generaties betalen de prijs

De ‘Improvisatie Spelen’ van Rio de Janeiro onderstrepen nog eens dat het IOC op een belangrijk kruispunt is aangekomen. Het evenement kostte de regio zoveel geld dat de staat Rio de Janeiro failliet is, dat de grootste maatschappelijke problemen worden doorgeschoven naar volgende generaties, zoals de aanpak van de honderden favela’s, de armoede onder miljoenen inwoners, de gezondheidszorg, de vervuiling van de Guanabara-baai, het onderwijs of de achterstanden in de betaling van politiemensen of artsen. De carioca’s, de inwoners van Rio, vragen zich niet voor niets af of het al die miljoenen het waard is, een sportief en politiek feest van twee weken.

Versobering is een voorwaarde om de Olympische Spelen levensvatbaar te houden. En aantrekkelijk voor steden die vergelijkbaar zijn met Rio. En westerse democratieën, waarvan de inwoners zich steeds massaler afwenden van de Spelen – zie de negatieve uitkomst van referenda in München, Hamburg, Boston, Davos en Oslo. Of de dikke streep die de Nederlandse kabinet al bij de formatie door het Olympisch Plan 2028 zette.

Back to basic

Het IOC beseft terdege dat het in een precaire positie verkeert. Anderhalf jaar geleden werd op initiatief van voorzitter Thomas Bach een versoberingsplan, Agenda 2020, ingevoerd. Kandidaat-steden worden gedwongen te kiezen voor bestaande accommodaties, het betrekken van andere steden bij de organisatie, maar vooral: weg te blijven van luxe. Back to basic, luidt de boodschap.

De Olympische Spelen staan nog op een ander thema op een kruispunt in de geschiedenis. Nooit eerder waren de verwarring en de verontwaardiging over dopinggebruik in de topsport zo groot als nu. De beerput die het afgelopen jaar werd opengetrokken in de Russische topsport is tot diep in Brazilië te ruiken.

Sporters en coaches praten er niet meer in het openbaar over omdat zij zich niet willen laten afleiden van hun eigen prestaties. Maar dat betekent niet dat zij er geen mening over hebben en er niet op zullen terugkomen na de Spelen, zo zei de bondscoach van de Australische zwemmers, Jacco Verhaeren, eerder deze week.

Maar de manier waarop de verantwoordelijke autoriteiten, IOC, wereldantidopingagentschap WADA en de internationale sportfederaties hebben geantwoord op de Russische schandalen leidt tot grote verwarring bij publiek en sporters.

Sporters, toeschouwers en media zullen zich de komende twee weken bij elke Russische medaille opzichtig afvragen hoe dat succes precies tot stand is gekomen. Met zijn ondoorzichtige handelwijze rond het Russische schandaal heeft het IOC vooral een brevet van onvermogen afgegeven. Het IOC staat de komende jaren voor het fenomenale vraagstuk om de eer van de olympische ringen te herstellen en te komen tot een standvastiger aanpak van het dopingprobleem.

Luxe hotels

Kardinale vraag: is het IOC daartoe in staat? Of moet de vraag luiden: is het IOC daartoe genegen? Vooralsnog belijden hoofdbestuur en leden de wens tot ingrijpende hervormingen vooral met de mond. Versoberen? Hoe kan versobering worden opgelegd aan kandidaat-steden zolang IOC-leden in luxehotels verblijven, businessclass de wereld rondvliegen en dagvergoedingen opstrijken van honderden euro’s?

En is het IOC in staat de organisatie van Olympische Spelen te versimpelen en het omvangrijke dopingprobleem te tackelen? Dat vereist heldenmoed, want het mondiale krachtenveld waarin het IOC opereert is immens sterk. Zie de druk vanuit Rusland om voor de dopingfraude geen algemene straf op te leggen.

De Spelen in Rio brengen twee gebreken nadrukkelijk voor het voetlicht: de negatieve effecten van de omvang van Olympische Spelen en het falende dopingbeleid dat is uitbesteed aan WADA. Het kruispunt waarop het IOC staat, verlangt nu een keus voor de juiste afslag. Op papier zien de oplossingen er redelijk uit. De Olympische Spelen worden vereenvoudigd en WADA wordt omgebouwd tot een betrouwbare antidopingorganisatie.

Maar papier is geduldig. Nu de praktijk. Kan, wil en doet het IOC wat aan hervormingen is beloofd? De komende tijd worden daden verwacht, geen mooie praatjes.