File aan Europese grenzen is terug

Vakantieverkeer

De grenscontroles binnen Europa dienen vooral het gevoel van veiligheid, maar leveren weinig op.

Vergeten taferelen van vóór het Schengen open-grenzen-verdrag 1995 komen terug: files voor de Europese binnengrenzen. Het personenverkeer is niet meer zo vrij als het afgelopen decennnia was. Tot eind vorig jaar waren automobilisten gewend om langs lege douanehokjes te snellen. Nu worden ze regelmatig door grensfunctionarissen tot stoppen of vertragen gedwongen. Rond Duitsland en Oostenrijk is de controle op vluchtelingen opgevoerd, rond Frankrijk gaat het om terreurbestrijding. Soms moeten reizigers één tot anderhalf uur wachten voor ze de grens kunnen passeren.

Files voor de grens kwamen tot 1995 regelmatig voor, vooral bij Duitsland. In de huidige, drukke vakantietijd moet er ook weer vaak worden gewacht. De politie bracht soms water naar oververhitte passagiers ter verkoeling. Drie kwartier wachten voor Schiphol, zodat er vluchten worden gemist, anderhalf uur op de snelweg voor de grens van Frankrijk. Het kan overal voorkomen. Tussen het Belgische Oostende en het Franse Duinkerken is een stukje snelweg afgezet met een hek. Auto’s moeten van de weg af om er via een rotonde weer op te komen. „Puur om de snelheid eruit te krijgen en te controleren op verdachte kentekens’’, zegt Arnoud Broekhuis, manager verkeersinformatie bij de ANWB.

Het doet hem denken aan zijn jeugd, toen hij met zijn ouders vanuit Haarlem op vakantie ging. File bij Hoevelaken en daarna voor Elten bij de Duitse grens.

Het zwaarst hadden afgelopen maand duizenden Britten het te verduren die naar Frankrijk op vakantie wilden gaan. Zestien uur lang stonden ze in de file voor de veerpont uit Dover of de kanaaltunnel. Zonder eten en drinken. Voor de afleiding speelden de kinderen op de autobaan en probeerden sommigen in een tankstation wat proviand te halen. In de vroege ochtend bracht de politie water naar de wachtenden. Er was slechts één Franse douanier beschikbaar om alle paspoorten te controleren voor ze aan boord zouden gaan. En dat moest goed gebeuren, want na de terreuraanslag in Nice was de noodtoestand verlengd.

Dat wachten in Dover leek op pesten, denkt Adriaan Schout, hoofd EU-studies van Clingendael. Het was ook de eerste grote vakantiegolf na de ja-stem in het referendum over Brexit. Nu konden de Britten voelen hoe het zou worden, zonder EU. „Er was maar één poortje open”, zegt Schout. „Er hadden gewoon meer Franse beambten kunnen zitten.” Afgelopen weekeinde ging de afhandeling in Dover vlotter. Veel Franse controleurs, nauwelijks file. Ze controleren nu ook op de veerschepen zelf.

Zwakke plekken

Volgens Reinier Bergema van het Haagse Centrum voor Strategische Studies hebben algemene controles niet veel zin, tenzij de autoriteiten weten waar ze naar zoeken. Dat weten ze bij de extra controles in Schiphol die er nu zijn. Na de Parijse aanslagen werd er bij controles gericht gezocht naar verdachte Abdeslam, maar die werd bij grenscontroles niet gevonden. Terroristen en mensensmokkelaars proberen altijd de zwakke plekken te vinden en uit te buiten. Etnisch profileren heeft volgens hem weinig zin omdat het beeld van de bebaarde terrorist achterhaald is. „Aanslagplegers proberen juist zo min mogelijk op te vallen en op te gaan in de grote massa. Bovendien zijn er ethische bezwaren aan”, zegt Bergema. Maar, zegt hij „door de huidige dreiging groeit het gevoel dat men maatregelen moet nemen. Je komt er niet mee weg als er wel iets gebeurt en je hebt geen voorzorgsmaatregelen genomen. Dat heeft politieke gevolgen.”

„De discussie binnen de politie en de marechaussee verkeert in een soort impasse”, zegt Ko Colijn van Clingendael. „Valt er nog veel winst te behalen in de werkelijke beveiliging, of moeten we inzetten op het veiligheidsgevoel van burgers?”

Schout denkt dat al die grenscontroles een meer permanent karakter kunnen krijgen en niet om terreur te bestrijden of vluchtelingen tegen te houden. „Die noodtoestand gaat wel weer over”, zegt hij. „Maar overheden willen zelf meer gaan bepalen wie het land binnenkomt en waarom. De Britten hebben nu het gevoel om de grenzen beter te beheersen to take back control. Dat gaat gewoon gebeuren. Ook in Duitsland wordt misschien anders aangekeken tegen de uitgangspunten van Europa. Dat is een langetermijnontwikkeling. Er worden meer vraagtekens geplaatst bij het Europese vrije verkeer van personen, goederen, diensten en kapitaal.”