En ineens waren de miljoenen verdwenen

Slachthuis De gemeente Nijmegen betaalde 21 miljoen euro voor de uitkoop en verhuizing van slachterij Hilckmann. Geheel onverwachts stopte het bedrijf en was het geld weg. De directie wil nu „de feiten van fabels scheiden”.

Foto's Mathijs Hanenkamp

‘Natuurlijk waren we van plan te verhuizen! Je laat je levenswerk toch niet zomaar ten onder gaan? Het was onze passie en die is nu weg.” Dominique Hilckmann (44) veert halverwege het gesprek op en klinkt plots fel en verbitterd. De directie van vleeshandel Hilckmann en slachthuis Nijmegen heeft het echt zo niet gewild, bezweert ze. „Als de zaken financieel niet zo snel waren verslechterd, werd nu op korte termijn begonnen met het uitvoeren van de bouwplannen voor een nieuwe slachterij in Brabant.”

En dan had waarschijnlijk niemand het nu gehad over de vele miljoenen die de gemeente Nijmegen aan het bedrijf heeft betaald om de verhuizing mede mogelijk te maken, is wat ze wil zeggen.

Zijn het krokodillentranen van een familie die nog één financiële klapper wilde maken met een al jarenlang verlieslatend bedrijf of woorden van een directeur die het slachtoffer is geworden van een politiek spel?

Nijmegen betaalde vorig jaar een voorschot van 21 miljoen euro – op in totaal 27,6 miljoen euro – om de slachterij uit te kopen, een verhuizing financieel te ondersteunen en er vooral voor te zorgen dat 350 werknemers (110 in vaste dienst, 240 aan flexibele inhuur) hun baan behouden. Van de verplaatsing komt echter niets terecht en begin dit jaar besloten de directeuren, de zussen Dominique en Kathelijne Hilckmann (37), met het bedrijf te stoppen. Gevolg: de werknemers op straat en de gemeente die miljoenen kwijt is. Nijmegen eist het geld in een bodemprocedure terug.

De familie Hilckmann zelf deed er, nadat ze in februari besloot de vleeshandel en de slachterij te beëindigen, maandenlang het zwijgen toe. In Nijmegen denken velen inmiddels dat het slachthuis de boel bewust heeft bedrogen en er met gemeenschapsgeld vandoor is gegaan. Dominique Hilckmann wil samen met advocaat Sander Drijber nu wel vragen beantwoorden. „Om feiten en fabels te scheiden.”

Wat is er misgegaan tussen de zomers van 2015 en 2016? Op een van de warme zomerdagen in 2015 sissen op het bedrijventerrein van Hilckmann aan de Nijmeegse Waalhaven de barbecues. Met Braziliaanse sambadanseressen vieren personeel en directie dat de al jaren gewenste verhuizing naar het Brabantse Haps eindelijk kan doorgaan. Door de deal met de gemeente en de financiering van externe partijen moet er straks, zo’n vijftien kilometer verderop, voor ruim 60 miljoen euro een nieuw bedrijf verrijzen – „de modernste slachterij van Nederland”. En alle werknemers mogen mee, laat directeur Dominique Hilckmann hun weten.

Zomer 2016. Nijmegen en Hilckmann zijn in staat van oorlog. Het bedrijf kreeg naar eigen zeggen vorig najaar te maken met hoogoplopende verliezen doordat het niet meer naar China kon exporteren. Daardoor viel een belangrijk deel van de afzetmarkt weg. De gemeente voelt zich „belazerd” nu de verhuizing niet doorgaat en wil geld terugzien van Hilckmann. Geld dat er volgens de directeur niet meer is: opgegaan in de – toen nog – lopende bedrijfsexploitatie. Nijmegen heeft daar bovendien helemaal geen recht op, meent het bedrijf. „Het ging puur om een vastgoedtransactie”, zegt Hilckmann.

0608ZAT_eco_hilckmann03

De strijd is ontaard in een juridisch moddergevecht, met op de teller inmiddels twee kort gedingen, en een bodemprocedure. Ook diende advocaat Drijber een tuchtklacht in bij de deken van de Orde van Advocaten tegen het kantoor dat de gemeente vertegenwoordigt vanwege „conflicterende belangen”. Een van de raadsmannen van de gemeente, Frank Delissen, trad volgens Drijber eerder op als vertegenwoordiger van Slachthuis Nijmegen.

De wortels van het conflict

De wortels van het conflict tussen de gemeente en Hilckmann liggen in 2004, toen Nijmegen besloot om in het Waalfront, in het westen van de stad, woningen te bouwen. De daar gevestigde bedrijven, zoals Honig, moesten daarvoor wijken. Het bestemmingsplan voor het gebied werd gewijzigd en besprekingen begonnen om de bedrijven uit te kopen.

Ook met Hilckmann. Verschillende malen begonnen gesprekken, even vaak werden die ook weer gestaakt. Hilckmann sloeg een eerste bod, zo’n tien jaar geleden gedaan, af. De slachterij voelde zich aan het lijntje gehouden. „We wilden investeren, maar zolang er geen reële prijs voor onze slachterij werd geboden, konden we niet vooruit.”

Nijmegen had echter geen haast. Toenmalig PvdA-wethouder Hannie Kunst (Economische Zaken) voerde volgens Hilckmann een „uitrookbeleid” en hoopte dat de verlieslatende slachterij vanzelf zou omvallen. De gebouwen zouden zo eenvoudig in handen van de gemeente komen, zodat ze deze zou kunnen afbreken om er woningbouw te realiseren. Kunst ontkent dat scenario desgevraagd.

Dominique Hilckmann die in 2006, samen met haar zus Kathelijne, vader Franz (69) opvolgde in de directie van de onderneming, zag haar ambitieuze plannen voor een nieuwe, moderne slachterij naar eigen zeggen steeds gedwarsboomd. De onzekerheid over de toekomst van het bedrijf was funest voor grote investeringen. Bovendien draaide de slachterij jaren op rij met verlies. „We wisten dat we weg moesten op de huidige locatie en wilden wel investeringen doen, maar dan graag op een nieuwe plek waar je zo’n financieel risico wel durft te nemen.”

Het idee van de gemeente om het ‘probleem’ Hilckmann zichzelf te laten oplossen kreeg in 2014 een knauw. De Raad van State bepaalde in dat jaar, in een door de slachterij aangespannen zaak, dat Nijmegen het bedrijf óf moest uitkopen óf het terrein de bestemming ‘industriële activiteit’ moest laten behouden.

Het nieuw aangetreden linkse college (SP, PvdA, GroenLinks, Nijmeegse Fractie) wilde de slepende kwestie eindelijk oplossen. Wethouder Bert Velthuis (Stedelijke Ontwikkeling, SP) kwam vlak voor de zomer van 2015 tot een akkoord met de directie van het slachthuis.

De gemeente nam voor 27,6 miljoen euro de bedrijfsgebouwen van Hilckmann over. De betaling geschiedde in twee termijnen. Het eerste deel van 21 miljoen euro werd op 31 juli 2015 overgemaakt; de resterende 6,6 miljoen zou volgen wanneer het bedrijf daadwerkelijk was verhuisd. Samen met financiering van ING en BOM Capital – ter hoogte van 34 miljoen euro – moest met het geld een moderne slachterij in Haps gestalte krijgen.

Een degelijk financieringsplan was voor wethouder Velthuis een belangrijke voorwaarde voor deelname. De deal kon volgens hem alleen doorgaan als er voldoende geld was om de verhuizing te bekostigen. Bericht daarover kwam op 28 juli 2015: Hilckmann meldde aan de notaris dat er een akkoord was met kredietverstrekkers.

0608ZAT_eco_hilckmann01

Op verzoek van de gemeente werd in de overeenkomst ook een werkgelegenheidsgarantie opgenomen. Het slachthuis stemde daarmee in. „Het college wilde dit verhaal politiek kunnen verkopen”, zegt advocaat Sander Drijber. „De directie ging natuurlijk akkoord. Zij wilde graag de activiteiten voortzetten. Het was pas echt verdacht geweest als ze dit verzoek hadden geweigerd.”

Van die prestatie kwam niets terecht. Begin dit jaar, op 25 februari, sprak Dominique Hilckmann haar personeel opnieuw toe, ditmaal in tranen: „Over twee dagen worden de laatste varkens geslacht. Jullie moeten op zoek naar een nieuwe baan.” De reden: het bedrijf kon de oplopende verliezen niet langer goedmaken met de verwachte toekomstige winsten.

De contracten van het personeel werden opgezegd. Onderhandelingen over een sociaal plan liepen echter al snel stuk. Vakbond FNV eist volgens Hilckmann „onredelijk hoge vergoedingen”. De FNV stelt op haar beurt dat de slachterij weinig moeite deed tot een akkoord te komen.

De laatste vijftien personeelsleden vertrekken per half augustus uit het bedrijf, wanneer hun contractuele opzegtermijn afloopt. Volgens de FNV zijn de lonen doorbetaald door Hilckmann ,maar heeft de directie de uitkering van transitievergoedingen, wettelijke overgangsgelden voor werknemers die twee jaar of langer in dienst waren, opgeschort. Een Arnhemse rechtbank bepaalde onlangs in een kort geding dat de directie mogelijk aansprakelijk is voor de door de gemeente geleden verliezen. De 21 miljoen euro mogen niet gebruikt worden voor afwikkeling van de bedrijfsbeëindiging en daar zou nu mogelijk toch sprake van zijn.

Het probleem China

Volgens de directeur ligt de kern van Hilckmanns problemen bij het wegvallen van toegang tot de Chinese markt. „Jarenlang exporteerden we via Hongkong, maar die route werd afgesneden. De Chinese overheid is zelf meer bedrijven toe gaan laten, waardoor het minder varkensvlees afnam via Hongkong. Een exportvergunning naar China kregen we echter niet, onder meer vanwege hygiëneregels. Er werden meerdere soorten vlees geslacht onder één dak en volgens de Chinezen kon dat niet.”

Concurrenten gingen de Chinese markt op, Hilckmann bleef wachten. „Na de zomer van 2015 steeg de vraag in Azië enorm. De inkoopprijs van een varken steeg mee. Concurrenten konden dat betalen omdat er meer inkomsten uit China tegenover stonden en wij moesten wel mee.”

„De binnenlandse varkensproductie liep vanaf half 2015 in China sterk terug”, stelt Albert Vernooij, sectoranalist bij de Rabobank. „Voor Europese slachterijen was dit gunstig, want ze konden flinke inkomsten behalen. Als je een vergunning had tenminste.”

Daar kwam nog eens bij dat er in China veel meer van een varken wordt geconsumeerd dan in Europa , zoals oren en poten, zegt Vernooij. „Een slachterij die naar dat land exporteert kan tussen de 12 en 15 euro meer verdienen op een varken. Een bedrijf dat dat niet kan, mist deze inkomsten.”

Het bedrijf leed daardoor naar eigen zeggen een miljoenenverlies. Dominique Hilckmann: „We hadden de laatste maanden nog steeds het idee dat als we China-waardig zouden worden, we de verliezen konden goedmaken. In februari van dit jaar moesten we concluderen dat dat niet meer het geval zou zijn.”

Bij de gemeente gingen alle alarmbellen af: dit was niet het afgesproken scenario. Wethouder Velthuis ontbood de directie om uitleg te krijgen over besteding van de al betaalde 21 miljoen. Hilckmann weigerde: Nijmegen wilde de opstallen en die heeft het nu toch? In reactie liet de gemeente 150 beslagen leggen op bedrijfs- en privérekeningen van Kathelijne en Dominique Hilckmann en vader Franz.

In de maanden die volgden kwam steeds meer naar buiten over de gang van zaken rond de deal met de gemeente. Zo bleek een deel van de 21 miljoen euro te zijn gebruikt voor de aflossing van schulden bij huisbankier ABN Amro. De rest vloeide volgens het bedrijf in de lopende exploitatie en is nu niet meer te traceren.

Dat klopt niet, stelt de gemeente. Die ontdekte onlangs dat 4,2 miljoen euro is weggesluisd naar een Duitse rekening. „Wij denken dat het gaat om een deel van die 21 miljoen”, zegt een woordvoerder. „Toen we er vervolgens beslag op lieten leggen, stond er nog maar 300 euro op.”

Niets aan de hand, meent Hilckmann. „Wij wilden de uitbetaling van salaris en transitievergoedingen voor het personeel veiligstellen, nadat de gemeente beslag had gelegd op Nederlandse rekeningen.”

Twijfels

Inmiddels waren in Nijmegen toen al grote twijfels gerezen of het slachthuis wel daadwerkelijk plannen had om te verhuizen. Maakte Hilckmann misbruik van een welwillende wethouder om zo de al jaren verlies draaiende activiteiten met een positief saldo te kunnen afsluiten? De scepsis bij de gemeente nam nog verder toe toen juristen er vlak voor het eerste kort geding, half april, achterkwamen dat de financiering voor de verhuizing bij ING en BOM Capital nog helemaal niet rond was toen het contract eind juli werd ondertekend. Een ING-woordvoerder bevestigt dat desgevraagd: „Er was een intern akkoord om een financieringsvoorstel te doen, maar daar komen dan nog allerlei voorwaarden bij kijken. Er moet nog boekenonderzoek gedaan worden, want een partij moet wel een gezonde financiële positie hebben.”

0608ZAT_eco_hilckmann04

Dat laatste werd onlangs bevestigd door de rechtbank van Arnhem in een kort geding over het opheffen van de beslagen op de privé- en bedrijfsrekeningen. Terwijl de directie bij de notaris verklaarde dat er een akkoord was met de financiers, was er nog helemaal geen handtekening gezet door ING of BOM Capital.

Een belangrijke voorwaarde voor de bank om akkoord te gaan, zo blijkt uit interne correspondentie, is dat er geld vanuit de (lokale) overheden in het project wordt gestoken. De gemeente op haar beurt stelt dat ook financiële instellingen in de nieuwbouw moeten investeren. De directie van Hilckmann liet daarna aan de ene partij (Nijmegen) weten dat er een akkoord is met de banken, om vervolgens die andere partij (ING) te overtuigen dat ze moet investeren omdat de overheden met geld over de brug komen.

Ondertussen zocht Nijmegen zelf weinig zekerheden. Het ging volledig af op de verklaring van Hilckmann bij de notaris. Volgens wethouder Harriet Tiemens (Financiën, GroenLinks) had de gemeente „geen verstand van varkens” en liet zij geen boekenonderzoek uitvoeren. Nijmegen had de bedrijfsplannen van de slachterij mogen inzien, zegt de directie, maar dan moest wel voor geheimhouding worden getekend. „Dan kun je er dus ook intern niet meer over praten”, meent een gemeentewoordvoerder. „Dat had geen zin.”

Een akkoord met de financiers leek steeds verder weg in de maanden nadat Hilckmann had verklaard dat zo’n overeenkomst er al was. ING stelde vanwege verslechterende bedrijfsresultaten aanvullende eisen. Uit correspondentie op 26 oktober 2015: „U zult begrijpen (…) dat wij de achtergestelde lening (…) op dit moment niet kunnen verstrekken. Indien de nieuwe business case voldoende perspectief biedt, zullen wij graag weer het gesprek aangaan over een mogelijke financiering voor de nieuwbouw . Een belangrijke voorwaarde die wij in dat verband ingevuld willen zien, is het verkrijgen van de exportvergunning naar China.”

De gemeente werd van de verslechterde resultaten en het niet verkrijgen van financiering niet op de hoogte gesteld. Dat had wel moeten gebeuren, vond de Arnhemse rechter enkele weken geleden, omdat Nijmegen daardoor ernstige schade heeft geleden. Persoonlijke aansprakelijkheid van Dominique en Kathelijne Hilckmann „kan niet worden uitgesloten”, oordeelde hij.

Slepende kwestie

Een half jaar nadat aan de Waalhaven de laatste varkens zijn geslacht, is een oplossing niet in zicht. De volgende ontmoeting tussen de twee partijen zal in de rechtszaal zijn, bij het begin van de bodemprocedure. Een datum is nog niet bekend. Het Nijmeegse college wacht in september een cruciale raadsvergadering waarin de vraag over politieke verantwoordelijkheid voor het Hilckmann-debacle centraal staat. Waarom voer wethouder Velthuis zo op de verklaring van het bedrijf en werden vervolgens de miljoenen overgemaakt?

Ondertussen gaan de laatste medewerkers er bij de slachterij eind augustus uit. Dominique Hilckmann zelf is de komende acht maanden bezig met de afwikkeling van de sluiting. Ze wil verder in het vlees, zegt ze. Maar wat precies is nog onbekend. „Een nieuwe slachterij opbouwen zit er voorlopig financieel niet in.”

Enkele dagen na het besluit te stoppen met het bedrijf, duiken de namen van Dominique en Kathelijne Hilckmann in het handelsregister wel ineens op als directieleden bij Import Export Pieba, een op het woonadres van vader Franz Hilckmann gevestigde bv. „Een samenloop van omstandigheden”, noemt Dominique Hilckmann het. De bv wordt gebruikt om „de laatste voorraden” te verkopen en zou volgens haar sowieso op naam van de twee zussen worden gezet, ook als ze niet de gestopt waren met de slachterij.

Een doorstart is vrijwel uitgesloten, bezweert ze. Een scenario waarbij ze de zaak bewust op de fles liet gaan, dat was er volgens Dominique Hilckmann écht niet: „Als er één beeld niet klopt is het dat wij het gemeentegeld in onze zak steken en ervandoor gaan. Dit hadden wij natuurlijk nooit voorzien. Wat hebben we eraan overgehouden? De teloorgang van ons eigen bedrijf en een hoop verwijten.”

Voor dit verhaal zijn gesprekken gevoerd met vijftien betrokkenen.