Ze maken nu meer dan lampjes

Technisch keramiek

Het personeel, de apparatuur en de technologie van Philips Lighting in het Brabantse Uden werden overgenomen door het Amerikaanse CoorsTek. De keramiekfabriek maakt naast verlichting nu bijvoorbeeld ook koffiemalers en bierfilters.

Foto’s Merlin Daleman

Er is een grote rode sticker geplakt over de woorden Philips Lighting. Nu staat er in witte letters CoorsTek boven de ingang van het bedrijfspand in het Noord-Brabantse Uden. Een tros rode ballonnen herinnert nog aan het feest van begin juni om de overname door het Amerikaanse bedrijf CoorsTek te vieren.

De lampenfabriek van Philips in Uden uit 1953 heeft een tweede leven gekregen. Met nieuwe producten: in de spuitgieterij worden nu ook keramieken koffiebonenvermalers gemaakt, toont Pieter Schoone (51), operationeel directeur van CoorsTek in Nederland. „We maken er nu al 100.000 per maand”, zegt hij. Een ander nieuw product is een buizenfilter, een proefexemplaar voor in een industriële wasmachine.

Plastic slijt, metaal wordt gemakkelijk heet en roest. Keramische onderdelen zijn wat duurder, maar ze slijten en roesten niet en zijn hittebestendig. Wanneer je keramiek op de juiste manier verhit, wordt het bijna zo hard als diamant, waardoor het zelfs gebruikt kan worden voor kogelwerende vesten en bepantserde tanks. Ook spaceshuttles, remmen van auto’s en sommige kunstheupen bevatten keramische onderdelen.

In Uden wordt keramiek al decennia gebruikt om verlichting te produceren. „We maken nog altijd 15 miljoen lamponderdelen per jaar”, zegt Schoone. Hij laat de kleiworsten zien waaruit de keramische buizen voor lampen in allerlei soorten en maten worden geperst.

De afgelopen vijf jaar moesten bij Philips Lighting in Uden 150 van de 250 werknemers vertrekken. De traditionele verlichtingsmarkt, waarvoor Uden keramische onderdelen produceert, slinkt nu eenmaal snel. De overname door CoorsTek was voor Uden de redding. Het Amerikaanse bedrijf is de grootste producent ter wereld van technische keramiek.

Winkelverlichting

De fabriek in Uden was een van de naoorlogse Philips-locaties op landelijk gelegen plekken. Grond en arbeidskrachten waren er goedkoop en gemeenten zaten te springen op economische ontwikkeling. Ook in bijvoorbeeld Winschoten, Drachten en verschillende Zeeuwse plaatsen verrezen begin jaren vijftig productiebedrijven van Philips.

Eerst monteerden ze in Uden onderdelen voor televisies en radio’s. Eind jaren zestig begon de productie van keramische lamponderdelen. Op den duur specialiseerde Uden zich in de productie van keramische buizen voor in straatverlichting en lampen die in winkels worden gebruikt om koopwaar mooi uit te lichten. De zogenaamde translucente buizen laten licht door, maar zijn niet doorzichtig. Met name de winkelverlichting met deze buizen staat bekend om het zonnige, mooie licht dat ze verspreidt.

Pieter Schoone werkte al vijftien jaar bij Philips toen hij tien jaar geleden Philips Lighting Uden ging leiden. Hij spendeerde tientallen miljoenen euro’s aan de ontwikkeling van een geheel nieuwe productiemethode om keramische bolvormige producten te maken. De bollen verspreiden meer licht nóg mooier en zuiniger dan de buizen. Schoone: „De voorspelling was lange tijd dat de vraag naar translucent keramiek heel hard zou gaan groeien. Zelfs in 2011 nog dachten we dat we van 20 miljoen onderdelen per jaar naar 35 miljoen moesten en uiteindelijk zelfs naar 50 miljoen.”

De jaren die volgden, werden die verwachtingen keer op keer bijgesteld. De economie zat tegen waardoor winkels de vervanging van hun inboedel – doorgaans doen ze dat om de twee jaar – maar een jaartje uitstelden.

Dimmen en kleuren

De groei van internetverkoop zorgde er voor dat steeds meer winkelpanden leeg kwamen te staan. De Chinese economie ontwikkelde zich minder voorspoedig dan verwacht. En led-verlichting leek steeds meer de toekomst te hebben. Led kun je dimmen en kleuren. En led-lampen zijn veel gemakkelijker – en dus goedkoper – om te maken.

Schoone: „In 2013 gingen we bijsturen. In 2014 volgde de eerste reorganisatie. In 2015 volgde een nieuwe reorganisatie. In april dit jaar zijn er nog 24 mensen vertrokken. Het toekomstbeeld was simpel: we zouden steeds minder gaan produceren tot we moesten sluiten, zoals ook al is gebeurd in bijvoorbeeld Roosendaal.”

Daar kon Schoone zich niet bij neerleggen. Ze hadden toch niet voor niets die mooie nieuwe productiemethode ontwikkeld? Hij riep zijn managementteam bij elkaar en ze besloten te gaan onderzoeken of er buiten de lampenindustrie geen markt was voor keramische producten uit Uden. „Tot dan toe hadden wij één klant en dat was Turnhout. Daar werden de Philips-lampen in elkaar gezet.”

Hij kreeg uiteindelijk van het Philips Lighting-management toestemming om op zoek te gaan naar samenwerking met bedrijven buiten Philips of andere mogelijkheden om de fabriek in Uden overeind te kunnen houden. Voorwaarde was wel dat een eventuele overnamekandidaat een stabiele, grote partij was die zonder risico voor de Turnhoutse lichtfabriek kon blijven produceren.

Mensen van Philips Lighting Uden gingen naar beurzen waar ze onder meer ontdekten dat er een markt was voor keramische koffiebonenvermalers. De meeste vermalers zijn van metaal, maar er zijn critici die beweren dat het metaal te proeven is. Uden ging proefdraaien met de productie van keramische koffiebonenvermalers. Ze ontdekten verder dat hun keramische buizen, in verschillende maten van poreusheid, heel geschikt zijn om te gebruiken als filters. Om bacteriën uit melk te filteren. Om alcohol uit bier te filteren. Om zeep uit water te filteren. Ook daarmee gingen ze experimenteren.

Ondertussen werd er in 2014 voorzichtig contact gelegd met CoorsTek. Het Amerikaanse familiebedrijf werd in 1910 opgericht in Colorado door bierbrouwer Adolph Coors. De onderneming begon met het maken van porseleinen potten en borden, maar ontwikkelde zich al snel tot producent van speciale keramische onderdelen die bijvoorbeeld konden worden gebruikt in laboratoria.

Inmiddels levert CoorsTek onder leiding van de vijfde generatie van de familie Coors keramische onderdelen aan de auto-industrie, de ruimtevaart-industrie, de defensie-industrie en de gezondheidsindustrie. Het bedrijf zet jaarlijks een miljard dollar om met 6.000 werknemers in zestien verschillende landen en is nog altijd volledig in handen van de familie.

In mei 2015 kwamen er voor het eerst managers van CoorsTek in Uden op bezoek. Later volgden de verschillende CoorsTek-telgen die het bedrijf nu leiden. Zij waren unaniem: ‘Uden’ moest worden gekocht. De onderhandelingen met Philips begonnen. Afgesproken werd dat CoorsTek voor Turnhout zou blijven produceren. En dat Philips voor alle toekomstige keramische onderdelen als eerste bij CoorsTek zou aankloppen.

Over de prijs die werd overeengekomen, zwijgen beide partijen. Op 1 juni dit jaar was de overname definitief, al krijgt de locatie in Uden nog tot eind dit jaar om de administratieve en financiële systemen die al zestig jaar met Philips verbonden waren, helemaal los te koppelen.

„Voor CoorsTek biedt deze overname een kans om ons steviger te nestelen in Europa”, zegt Andreas Schneider van CoorsTek Europe. Hij heeft vanuit Duitsland ingebeld voor een conference call en zijn stem schalt door Schoones werkkamer in Uden. „CoorsTek heeft zelfs plannen een toekomstige Europese onderzoeks- en ontwikkelingscentrum in Uden te vestigen. Eigenlijk wilden we dat in Duitsland doen, maar nadat we het ontwikkelteam en de expertise in Uden hadden gezien, vonden we dat de meest vanzelfsprekende plek.”

Shirtje

Schoone glimt als hij dit hoort. Hij heeft besloten mee te gaan naar CoorsTek en leidt de locatie in Uden dan ook nog altijd. „Ons doel hier is nu te groeien ondanks dat de markt voor onze lampjes met twintig procent krimpt”, zegt hij. „Dat is veel gemakkelijker nu we onderdeel zijn van CoorsTek. Zij hebben een enorme marketingafdeling. Zij zitten bijvoorbeeld al in de auto-industrie. Dan gaat het binnenhalen van nieuwe producten om te maken gewoon veel sneller.”

Hij loopt langs de ovens die eerst op 1500 en later op 2000 graden de keramische onderdelen langdurig verhitten. „Kijk eens hoe schoon, hoe volautomatisch, hoe weinig personeel”, zegt hij, al wijzend om zich heen. Natuurlijk mag de fotograaf een foto maken. Maar dan moet de werknemer die erop komt wel even haar blauwe Philips-shirtje omwisselen voor een wit CoorsTek exemplaar, dat hij zelf nog wel heeft liggen. „Het is het einde van de week, hé”, stamelt de medewerker. „Mijn CoorsTek shirtje zit in de was.”