Geplaagd Brazilië wil indruk maken

Land in chaos Brazilië staat er niet best voor. Er is een politieke crisis, economisch gaat het slecht. Hoe anders was dat toen de Spelen in 2009 werden toegewezen.

Kleurrijk en indrukwekkend. Brazilië, het land met het uitbundigste carnaval ter wereld en een bijna obsessieve passie voor uiterlijke schoonheid, zal alles uit de kast halen om de wereld te imponeren met de openingsceremonie van de Olympische Spelen. In het iconische Maracanãstadion zal, hoewel het budget door de economische crisis fiks is verkleind, een spektakel worden neergezet. Maar achter de façade van het feest, de blinkende nieuwe olympische stadions in Rio de Janeiro, schuilt een schrijnende realiteit. Vrijdagavond presenteert zich een land dat zich in een maatschappelijke, economische en politieke chaos bevindt.

Toen het olympische vuur deze week in Rio de Janeiro aankwam, na een maandenlange reis door het immense Brazilië, stonden daar behalve de trotse burgemeester Eduardo Paes ook honderden woedende demonstranten te wachten. De politie moest met geweld ingrijpen zodat de fakkeldragers hun weg konden vervolgen. De boodschap van de demonstranten is helder: ze willen de Olympische Spelen niet, Brazilië kan zich dit miljardenproject niet permitteren.

Er is nauwelijks geld

De elitewijk Barra da Tijuca, in het westen van Rio, is omgetoverd tot een grote olympische enclave, met het dorp voor alle sporters en met imposante stadions, die kapitalen hebben gekost. Maar intussen zijn er nog altijd zevenhonderd sloppenwijken in Rio de Janeiro, waar miljoenen mensen leven zonder stromend water, reguliere elektriciteit en onder het bestaansminimum. Vooral nu het land de zwaarste economische crisis sinds dertig jaar doormaakt, met een inflatie van 10 procent en een werkloosheid van 11 procent, is dit contrast schrijnend.

Om op tijd klaar te zijn voor de Spelen stak Rio de Janeiro zich diep in de schulden. Alleen doordat er op het laatste moment nog miljoenen werden bijgeleend bij de federale overheid kon de vrijwel failliete deelstaat de laatste bouwwerken afmaken, waaronder de nieuwe metrolijn.

Hoe de stad over een paar weken, als de olympische vlam is gedoofd, alle opgebouwde schulden gaat aflossen is de grote vraag. Er is nu al nauwelijks geld voor goede gezondheidszorg, onderwijs en veiligheid: leerkrachten en artsen staken al maanden.

Hoe anders stond Brazilië er in 2009 voor, toen het de Spelen kreeg toegewezen. De oude structuren van sociale ongelijkheid, die het land al sinds de koloniale tijd teisteren, werden succesvol bevochten. De toenmalige socialistische president Luiz Inácio ‘Lula’ da Silva was de belichaming van de sociale veranderingen. Als analfabete schoenpoetser was hij uit armoede opgeklommen tot vakbondsleider, en had het zelfs tot president geschopt.

Politieke machtsstrijd

Nu is de charismatische oud-president, die nationaal en internationaal door velen op handen werd gedragen, verwikkeld in het grootste corruptieschandaal in de Braziliaanse geschiedenis. Er staat hem een proces te wachten. De omvangrijke smeergeldaffaire rond staatsoliebedrijf Petrobras, waarbij tientallen corrupte politici en zakenlieden uit de bouwsector betrokken zijn, houdt Brazilië al een paar jaar in de greep.

De affaire is ook de basis van een politieke machtsstrijd, waarin president Dilma Rousseff eerder dit jaar op non-actief werd gezet en vervangen door interim-president Michel Temer.

De politieke chaos verplaatst zich nu zelfs naar de arena van het Maracanãstadion: Rousseff, die een plek kreeg toegewezen onder de eretribune van interim-president Temer en andere hoogwaardigheidsbekleders, komt niet naar de opening. Ze wil niet in de schaduw van Temer staan, wiens machtsovername zij en vele andere Brazilianen als een ‘coup’ beschouwt. „Het is een oneerlijke situatie, mijn regering heeft de Olympische Spelen mogelijk gemaakt, niet Temer”, aldus Rousseff.

De verwachting is dat Temers bijdrage aan de ceremonie simpel zal zijn – zonder poespas en zonder speech. Het moet voorkomen dat het impopulaire interim-staatshoofd wordt weggehoond tijdens het openingsspektakel, dat wereldwijd door honderden miljoenen mensen live wordt bekeken. Aan hen presenteert Brazilië zich het liefst van de mooie kant: vrolijk, muzikaal en met veel samba.