Erdogan: ‘Sorry, ik heb Gülen verkeerd ingeschat’

President Erdogan, die zelf verantwoordelijk is voor het binnenhalen van veel gülenaanhangers bij de overheid, biedt het Turkse volk zijn excuses aan.

Erdogan tijdens zijn speech in het presidentiële paleis in Ankara. Foto Kayhan Ozer/AP

De Turkse president Erdogan zegt dat hij de gülenbeweging lang verkeerd heeft ingeschat. In een toespraak bij het directoraat voor religieuze zaken (Diyanet) vroeg hij de Turkse bevolking en God om vergeving, omdat hij „in goed vertrouwen” de sterke opkomst van gülenaanhangers binnen de overheid mede mogelijk heeft gemaakt.

Volgens de Turkse regering zit de beweging achter de mislukte staatsgreep van 15 juli.

Tegelijk met Erdogans speech kwam woensdag de hoogste raad van Diyanet bijeen voor een buitengewone zitting over de gülenbeweging. Diyanet benoemt en betaalt Turkse imams. Het is het orgaan waarmee de Turkse staat in sterke mate bepaalt wat er in moskeeën gebeurt.

Terrorist uit Pennsylvania

Diyanet-directeur Mehmet Görmez zei dat de gülenbeweging – „dit verraderlijke netwerk dat ons parlement bombardeerde” – de islam heeft geschaad, „terwijl ze het jarenlang hadden over gematigde islam, dialoog tussen religies en tolerantie”. Volgens Erdogan moet vanaf nu voor iedereen duidelijk zijn dat „wie de waanideeën blijft aanhangen van die charlatan, de terrorist in Pennsylvania, de consequenties moet aanvaarden”.

Lees ook dit profiel van Fethullah Gülen: Een machtige, broze man in de bossen van Pennsylvania

Beide toespraken zijn bedoeld om gelovigen in Turkije los te weken van de gülenbeweging. De boodschap is: „Gülen is niet de echte islam, maar een vijand daarvan.” Sinds 15 juli zijn in Turkije tienduizenden vermeende gülenaanhangers geschorst, ontslagen en gearresteerd.

In de achterban van regeringspartij AKP, mede opgericht door Erdogan, is vrijwel iedereen met de beweging in aanraking geweest. Bijvoorbeeld doordat ze bijeenkomsten van lokale gülengroepen bezochten of omdat hun kinderen naar gülenscholen of huiswerkinstituten gingen. De prediker Gülen heeft of had miljoenen aanhangers onder Turken.

Dekmantel voor sinistere plannen

Tussen 2007 en 2011 werden onder Erdogan veel gülenisten op belangrijke posten benoemd. Dat gebeurde omdat de regering zich in het nauw gedreven voelde en vreesde dat de regeringspartij verboden zou worden. De invloedrijke gülenbeweging, die de islam ook als uitgangspunt neemt, voelde als een bondgenoot.

„Lange tijd zagen we niet dat deze groep een instrument was en een dekmantel voor andere doelen en sinistere plannen”, zei Erdogan. Na 2010 kreeg hij naar eigen zeggen argwaan en voelde hij zich steeds ongemakkelijker over de versterking van hun macht binnen zowel de overheid als het bedrijfsleven.

„Destijds vond ik het moeilijk de situatie uit te leggen, zelfs aan onze vrienden en collega’s.”

In kritisch dagblad Cumhurriyet wordt het opvallende mea culpa van Erdogan bekritiseerd. Het is te gemakkelijk om God om vergeving te vragen, vindt onder meer advocaat Turgut Kazan. „Hij zou moeten zeggen: ik maakte een fout en nu treed ik af. Nu zegt hij: ik heb zo’n enorme fout gemaakt en ik ga door.”

Professor Murat Sevinc van de universiteit van Ankara vraagt zich af of de duizenden die nu opgepakt of geschorst zijn vanwege banden met Gülen er ook met een ‘mag Allah ons vergeven’ vanaf komen. „Laten we hopen dat we een democratische rechtsstaat worden met procedures die verder gaan dan ‘Allahs vergeving’.”

Lees ook deze longread over Erdogan, de eeuwige straatvechter