Weer wint de beschuitman van een miljoenenbedrijf

Interview Theo Tempels, uitvinder

Theo Tempels bedacht de inkeping in beschuitjes. Vorige week won hij opnieuw een rechtszaak van een grote beschuitenfabrikant die zijn 16 jaar oude octrooi in twijfel trok.

‘O man, hier geniet ik zo van.” Theo Tempels vertelt het glunderend vanaf de hoekbank in zijn woonkamer. „Hier gaat het om wie de slimste is. Ik heb de uitspraak net binnen en op alle punten heb ik het vloerkleed onder ze weggetrokken.” Tempels maakt er het geluid bij van hoe dat klinkt, het wegtrekken van een vloerkleed. „Wham, wham, wham.”

Uitvinder Theo Tempels (77) uit Apeldoorn, bedacht in 1999 de inkeping in het beschuitje. Een grote irritatie aan de Nederlandse ontbijttafel verdween. Beschuiten konden voortaan zonder te prutsen, hannesen en breken uit de verpakking worden gehaald.

Tempels vroeg octrooi aan op zijn vinding.

Beeld Theo Tempels

In de zomer van 1999 dient Tempels de octrooiaanvraag in. Voorzien van schetsen van beschuitjes, maar ook van crackers met allerlei inkepingen. Een jaar later wordt het toegekend. Beeld Theo Tempels

En dat octrooi (PDF) houdt tot de dag van vandaag stand voor de rechter. Tot frustratie van grote beschuitfabrikanten als Bolletje en Continental Bakeries en hun – volgens Tempels –„arrogante dure Amsterdamse advocaten”.

Vorige week boekte de uitvinder opnieuw een overwinning. Nu op het grote Continental Bakeries. Bekend van Haust, goed voor 321 miljoen euro jaaromzet en onlangs nog overgenomen door de Amerikaanse zakenbank Goldman Sachs.

Continental Bakeries wilde via een bodemprocedure Tempels’ 16 jaar oude octrooi ongeldig laten verklaren omdat het „geen inventieve elementen” zou bevatten, zo leert het vonnis. Volgens het bedrijf zou iedere beschuitenmaker vroeg of laat een inkeping bedenken om beschuit makkelijk uit de verpakking te krijgen.

Géén schuurtje

Dat zag de rechtbank Den Haag toch anders. Die koos vorige week woensdag de kant van Tempels. „Op het eerste gezicht lijkt het octrooi mogelijk eenvoudig”, stellen de rechters (PDF). Maar de inkeping is „inventief” en getuigt „van uitvinderswerkzaamheid”.

Tempels kijkt triomfantelijk. Hij vindt het „kicken” dat honderdduizenden Nederlanders dagelijks beschuitjes met ‘zijn’ inkeping eten. Maar van het spel tegen de grote beschuitenspelers geniet hij zeker zo veel. „Ik heb ze te pakken. Continental Bakeries wilde weten hoe hard het octrooi was. Nou, dat weten ze nu. Het is keihard.”

Tempels is ongeveer 1,90 meter lang en heeft een volle, golvende, grijze haardos. Hij draagt een lichtblauwe spijkerbroek met streepjesoverhemd. Op de foto voor dit verhaal wil hij absoluut niet. „Ik wil niet herkend worden op straat.”

Met zijn vrouw woont hij in een ruim rijtjeshuis, met voor en achtertuin, in een rustige buurt in Apeldoorn. Classic FM staat op. Af en toe klinkt een koekoeksklok. Aan een muur hangen twee geschilderde portretten, van hun zoon en dochter.

Achter die muur bevindt zich Tempels’ werkkamer. Géén schuurtje dus. „Continental Bakeries vroeg of ik thuis in een schuurtje zat.” Tempels vatte het niet op als compliment.

Foto’s in zijn werkkamer tonen een jongere zweefvliegende en windsurfende Tempels. In de kamer staat van alles. Een op afstand bestuurbaar helikoptertje bijvoorbeeld, door het licht verbleekte beschuitrollen, het boek De Uitvindersgids van Douwe Brongers met een foto van ‘zijn’ beschuit op de cover.

Zijn inkeping wordt vaak in een adem genoemd met van die andere grote simpele uitvindingen zoals de paperclip en het klittenband. Maar een uitvinder? Nee, dat vindt Tempels zichzelf niet. „Zo word ik genoemd”, relativeert hij. „ Iedereen vindt wel eens wat uit.”

Toch staat zijn huis wat voller met uitvindingen dan het gemiddelde huis. Tempels vertelt over zijn reukloze toilet. „Als je erop zit ruik je niks, als je doortrekt ruik je niks.” Hij wijst naar de lamellen. „Die zonwering draait met de zon mee. Ingewikkeld hoor, want als de zon daar staat moet hij vervolgens helemaal omdraaien om de zon weer te volgen.”

Hij grinnikt als hij aan de automatisch openende garagedeur denkt die hij, geïnspireerd door Hollywoodfilms, in 1968 bouwde. Tempels maakte de achterbuurvrouw met de afstandsbediening in zijn zak wijs dat je die deur door te fluiten kon openen. „Stond ze daar ’s avonds met haar vent te fluiten.”

Een flits

Maar de inkeping blijft zijn belangrijkste uitvinding. Het is ook zijn enige octrooi. Tempels bedacht het nadat hij met pensioen was gegaan. Na een studie boordwerktuigbouwkunde aan de Anthony Fokkerschool en korte carrière bij KLM, belandde hij via een omweg bij Philips. Daar bracht hij het grootste deel van zijn werkende leven door en vond hij ook dingen uit. De Sopho-S telefooncentrale bijvoorbeeld, waardoor men bij de receptie in een hotel kon zien welke gast er belde.

Op zijn 57ste ging hij met pensioen. En dat betekende een nieuwe ochtendroutine. Die begon om 7:30 uur met het luisteren naar de fileberichten. „Daar genoot ik van, want ik stond niet meer in de file.”

Vervolgens draaide Tempels zich nog een keer om. „En daarna ging ik lekker ontspannen met mijn vrouw ontbijten met een beschuitje er bij. Maar die dingen waren niet uit de verpakking te krijgen.”

Een „flits” zo omschrijft hij het moment suprême. „Ineens kreeg ik een idee. Ik heb een ronde vijl uit de garage gehaald en ben gaan vijlen. Toen heb ik die beschuitjes teruggestopt en tegen mijn vrouw gezegd: ‘Ga je gang’.”

Hier moest hij octrooi op aanvragen, dat wist Tempels meteen. In de zomer van 1999 dient Tempels de octrooiaanvraag in. Voorzien van schetsen van beschuitjes maar ook crackers met allerlei inkepingen. Een jaar later wordt het toegekend.

Tempels wil zijn idee verkopen aan de grote beschuitmakers en gaat eerst bij Bolletje langs. Maar de directeur technische dienst wijst hem de deur. „Hij zei: ‘Hoe komt u erbij meneer? Zo’n rare vorm, dat willen de klanten helemaal niet’.”

Continental Bakeries, die van de recente rechtszaak, is aanvankelijk positiever en bakt een proefserie. Tempels krijgt die beschuiten „met veel te grote inkepingen” opgestuurd, vergezeld van een afwijzingsbrief waarin hij wordt bedankt voor zijn innovatie idee.

De grote beschuitenmakers willen niet. Het lijkt er op dat zijn inkeping de ontbijttafel nooit zal bereiken. Tot Tempels op een ochtend in 2002 de trap afloopt en zijn oog valt op het Algemeen Dagblad. Bolletje lanceert een nieuw innovatief product staat er: beschuit met een inkeping.

„Tjakka”, zo vat Tempels zijn eerste gedachte samen. „Het is handel, nu moet ik zorgen dat ik geld krijg.” Hij belt Bolletje en zegt dat ze inbreuk maakten op zijn octrooi NL1012379. „Ze deden net alsof ik gek was. Een inkeping was niet te octrooieren. En Bolletje wist opeens niet dat ik er twee jaar eerder was geweest. Ze zouden zelf al drie jaar aan de inkeping hebben gewerkt.”

Tempels voelt zich als „klein manneke” machteloos tegenover Bolletje dat op dat moment 16 miljoen rollen beschuit per jaar verkoopt. „Toen bedacht ik dat Bolletje vast gevoelig zou zijn voor negatieve publiciteit en ben ik herrie gaan maken.” Het Algemeen Dagblad, Hart van Nederland, Tempels belt ze allemaal op.

Dief aan de ontbijttafel

Maar in plaats van dat octrooihouder Tempels Bolletje voor de rechter sleept, gebeurt het omgekeerde en spant Bolletje een kort geding aan tegen Tempels omdat hij Bolletje neerzet als „een dief aan de ontbijttafel”. Tegen de rechter zegt Bolletje dat het octrooi „zonder twijfel nietig zal worden verklaard”, blijkt uit de uitspraak. Tempels moet van Bolletje stoppen met zijn uitlatingen in de media op laste van een dwangsom van 100.000 euro per keer.

En de rechter? Die maakt enkele dagen voor Kerst korte metten met de argumenten van Bolletje. De rechter stelt dat Tempels „een geldig octrooi op beschuiten met een inkeping” heeft.

Na de rechtszaak biedt Bolletje volgens Tempels „een habbekrats” om het octrooi over te kopen. Dat weigert hij. Bolletje dreigt in hoger beroep te gaan. Maar uiteindelijk komen Bolletje en Tempels er toch uit. Op de Veluwe gaan ze zonder advocaten in gesprek en spreken ze af dat Bolletje een licentie krijgt.

Vanaf dat moment betaalt Bolletje een vast bedrag per beschuitrol die er de bakkerij verlaat. Drie jaar geleden maakt Tempels een vergelijkbare deal, een bedrag per rol, met Van der Meulen dat veel huismerken produceert.

Beschuit is een goed product

Hoeveel krijgt hij per rol? Tempels glimlacht. „Ik ben contractueel gebonden om niet te vertellen wat ik ervoor krijg.”

Maar Tempels is hier toch wel miljonair door geworden? De uitvinder zwijgt. Wat denk je zelf, lijkt zijn blik te zeggen.

Het enige wat Tempels kwijt wil is dat hij „een goed pensioen” van Philips ontvangt en „niet anders is gaan leven”. Hij hoeft ook geen tweede huis. Dat heeft een vriend van hem, in Noordwijk, en die is alleen maar aan het opruimen. „Ik pak mijn caravan en dan heb ik ook een huis aan de kust. Dan kan ik staan waar ik wil.”

Tempels noemt het „top” wat hij met zijn octrooi heeft bereikt. Dat succes is volgens Tempels te danken aan het feit dat „beschuit een goed product is om te octrooieren”. Het is een grote markt met een beperkt aantal spelers die zich hoofdzakelijk in Nederland bevinden. Dat heeft als voordeel dat je maar met een paar spelers hoeft te onderhandelen – of procederen – en je het octrooi niet hoeft te vertalen en in het buitenland te handhaven.

Zijn dochter heeft ook een octrooi, maar die heeft er helemaal geen plezier van. Die bedacht een babyslaapzakje waar heel makkelijk de riempjes van een Maxi-Cosi doorheen kunnen. Zo hoeven baby’s niet wakker te worden gemaakt als ze de auto in moeten. „Die dingen zijn bij het leven verkocht, maar allemaal door kleine bedrijfjes die je niet voor de rechter kan slepen omdat het niks oplevert.”

De inkepingsperikelen van Tempels duren tot uiterlijk juni 2019. Dan verloopt zijn octrooi vanwege de maximale levensduur van 20 jaar van octrooien.

Tempels vermoedt dat Continental Bakeries voor die tijd nog wel aanklopt voor een licentie. Maar eerst klopt Tempels bij Continental Bakeries aan. Met zijn advocaat Paul Reeskamp spant hij een kort geding tegen het bedrijf aan omdat ze vermoeden dat Continental reeds klanten aan het zoeken is voor beschuit met een inkeping. „Dat mag niet. Kijk, geld is leuk, maar dat ze aan je rechten zitten kan ik niet hebben. Dan vecht ik me kapot.”